Politika -en artxiboa

Gobernu “progreak” inperialismoaren baliabiderik eraginkorrena direnean

Posted in Anarkismoa, Drogak, Ekonomia, Gizartea, Ironia, Jatorrizko herriak - Pueblos originarios, Politika with tags , , , , , , , , , , , , , , , , , , on 2013/12/30 by aselluzarraga

Aspertuta naukate sare sozialetan eta hainbeste giro “ezkartiar”etan Latinoamerikako gobernu progre eta ustez anti-inperialistek jasotzen dituzten txaloek eta laudorioek. Egia esan, inperioak ezin zuen modu bikainagorik pentsatu eskualdean ezinbesteko dituen plan guztiak aurrera eramateko. Ez dago modu hobeagorik bestela gizarte erresistentzia handia piztuko luketen proiektuak isilean eta protestarik gabe -edo dagoen protesta apurra, “gorila”tzat hartuta, isilaraziz eta kolpeka erreprimituz, “progre” askoren txalo artean- gauzatzeko.

Latinoamerika, “ipar globalarentzat”  edo “lehen munduarentzat”, hots, Estatu Batuentzat, Europa eta Japoniarentzat, Errusiarentzat eta, orain, gero eta gehiago, Txinarentzat, oinarrizko baliabideen iturri agortezina izan da europarren eskuetan erori zenetik. Harrezkero, denok dakigunez -edo jakin behar genukeenez-, behar ziren jatorrizko herri eta nekazari guztiak indarrez, bolboraz edo, azken boladan, agrokimikoz kanporatuz, esklabo hartuz -edo “langile” bihurtuz, eufemismoa onartzen badugu, edo akabatuz -haiengandik behar zutenaren edo jartzen zuten erresistentziaren arabera-, Latinoamerika ipar hemisferioan behar ziren baliabideak espolioaren bidez lortzeko lur bihurtu zuten: zilarra, urrea, kautxua, kobrea, petrolioa…; kafea, kakaoa, garia, artoa, patata, azukrea, koka… Lurrik emankorrenetan herririk miserableenak, “aurrerabidearen” mesederako, noski. Hori mendebaldeak mendeetan egindako “oparia”, utzitako “ondarea”.

Espolioak ez du etenik izan, eta ez dauka etenik izateko itxurarik. Testuinguru horretan, askok uste dute Venezuelan, Ekuadorren, Bolivian, are Brasilen, Argentinan eta Uruguain -azken horietan inozoenek baino ez, seguruenik- inperialismoari aurre egin eta azkenean, hainbeste menderen ostean, Latinoamerikari burujabetza emango dioten gobernuak daudela egun. Hala ematen du haien monarken hitz sutsuak -demagogia merkea- entzun eta inperioaren itxurazko haserrea ikusten dugunean. Argi dago: antzerkiak emaitza onak eman ditu beti.

Errealitatea, ordea, beste bat da. Larriena, seguruenik, herri horiek guztiek, batere salbuespenik gabe, sinatu duten ituna, IIRSA delakoa. Baten bat Estatu propagandak tronpatuko balu, hemen ikus lezake, esaterako, jatorrizko herriek zer deritzoten AEB, Europa eta Txinatik bultzatutako “integrazio” plan horri. Venezuelako gobernuak herri indigenekin dauzkan gatazketako asko IIRSAri lotutako planen baitan baino ezin dira ulertu. Hala, Venezuelako eta Kolonbiako presidenteak zirenek, Chavezek eta Uribek, ez zuten iritzi oso desberdina plan horren garrantziari buruz…

Orain, testuinguru horretan, Evo Moralesek iragarritako azpiegitura berriaren albistea irakurri dut. Zelako poza! Progre askok, seguruenik, pentsatuko dute ideia ezin hobea dela Amazonia hankaz gora jarri eta kostalde biak lotuko dituen garraiobidea eraikitzea. Bai, marxismoak, oro har, gauza askotan egin du bat ideologia kapitalistarekin, jatorritik, neurri handi batean kapitalismo perfektua lortzeko ezkerreko irakurketa bat baino ez baita, eta muturreko industrializaziorako grina berbera izan baitu beti -salbuespenak salbuespen-. Geneetan daroa. Jakina, azpiegitura suntsitzaile hori askoz hobea izango da Estatu Batuen ordez Txinak eraikitzen baitu. Azken finean, zein da egungo kapitalismorik indartsuena, Txinakoa baizik?

IIRSA Latinoamerikak ipar globalarentzat ekoitzi behar dituen produktuak azkarrago mugitzeko bidea baino ez da. Izan ere, norentzat ekoizten dute bestela Txile, Argentina, Paraguai, Brasil, Peru… eta abarretako lurjabe aberatsek, indioen hiltzaile pedigridunek? Kubak, bahimenduak bahimendu, ez zion utzi estatu batuarrentzako azukrea eta oro har mendebaldeko erretzaileentzako tabakoa ekoizteari. Boliviak, besteak beste, gero eta kinoa gehiago ekoizten du Europako begano alternatiboek euren kalitate oneko proteina dosia izan dezaten. Argentina lehen munduarentzako transgeniko ekoizle nagusienetako bat da, Cristinaren txaloen artean. Kolonbiak urtez urte bidali ditu mendebaldeko merkatuak behar dituen kafe eta koka dosiak, CIAren babespean… Eta orain, merkatu potentzial izugarriak daukan produktuak, marihuanak, bere ekoizle ofiziala lortu du: Uruguai. Dena, Mujica “jator” eta “anarkista ohia”ri esker. Estatu Batuetako enpresa farmazeutikoak ezin dira zoriontsuagoak izan. Zenbait estatutan marihuana minbizia sendatzeko botikak egiteko legeztatuta zegoen baina… legezko ekoizle eta hornitzailea falta zitzaien. Orain, badaukate, eta egungo negoziorik arrakastatsuenak lasai har dezake arnasa. Sorosek eta Rockefellerrek ez dute patrika alferrik arindu Mujicak behar zuen publizitate kanpaina finantzatzeko, berak aitortu duenez. Monsantok ere lasaiago jarrai dezake marihuana transgenikoari buruzko ikerketak burutzen, non esperimentatu, saldu eta zabaldu baitauka orain.

Itxurazko etsaigoen atzean, munduko gobernu guztiak bat datoz “funtsezko” interes eta ikuspuntuetan. Izan ere, munduko gobernuak tokian tokiko elite militar eta ekonomikoak dira eta, zelan ez dute, bada, elkar ulertuko? Hala, Latinoamerikan beti egongo dira ipar globalak behar dituen gizarte laborategiak, lehengaiak, lurrak emandako luxuzko produktuak, eskulan otzana…, merke-merke, eta orain, estrategia borobiltzeko, ezkerraren txaloen artean. Estatuek ez dute ezer doan oparitzen…

(Castellano)

POZazkUNdea espazio irekia Gernikako Astran

Posted in Ekonomia, Euskal Herria, Garapena, Gizartea, Kultura, Osasuna, Politika with tags , , , , , , , , , on 2013/03/29 by aselluzarraga

pozazkundea 2013

Errepresioa gorriz ere mozorrotzen da – La represión también se disfraza de rojo

Posted in Errepresioa, Gizartea, Jatorrizko herriak - Pueblos originarios, Politika with tags , , , , , , , , , , , , , on 2013/03/29 by aselluzarraga

Errepresio guztien aurka ahotsa ozenki altxatu behar dugulako, hemen kopiatuko dizuet Venezuelako errepresio egoeraz mintzo zaigun testua, Sabino gogoan.

Porque debemos alzar la voz fuerte contra todas las formas de represión, os copio aquí un texto que nos habla de la situación represiva en Venezuela, con Sabino en la memoria.

LUSBI copia 4

Sabino y la Sociedad Homo et Natura significan el fracaso del Gobierno en materia indígena y política fronteriza

Sociedad Homo et Natura

Fecha de Publicación: 28/03/13

 La soberbia de muchos hombres del Estado-Gobierno venezolano, como de muchos otros gobiernos vecinos o del mundo está sustentada en la verdad que le otorga el poder y su pensamiento único. Pero esa prepotencia en el fondo es desconocimiento, temor a lo pequeño y diverso, que a la final termina por desgastarlos y pulverizándoles su verdad y su poder. Miles de minúsculos grupos sociales y de gente diversa en Venezuela y en otros países accionando y pensando cotidianamente les obligan a encerrarse en el poder y aferrarse en su verdad única expresada en miles de recetas y consignas muchas veces ajenas al pueblo, pero de tanto repetirlas son. Y por este temor es que hoy vemos en Venezuela águilas cazando moscas.

Estos hombres y mujeres, abajo nombrados, nunca aceptaron la verdad de Sabino y de la Sociedad Homo et Natura, pese a que de distintas maneras en la frontera del Zulia y en varios lugares del país se le buscan para decirles que hay otras maneras distintas y complementarias de ver lo indígena, el territorio y su demarcación de tierra. Por esta razón aceptamos de inmediato el llamado de Arias Cárdenas y su invitación a acompañar a los Yukpa a la Cancillería el lunes 25 del corriente mes. Por esta razón creció Sabino y su lucha al lado de la gente de Homo et Natura y de otro poco de gente y grupos esparcidos por la patria de Guaicaipuro y de Bolívar. Por estas razones, repetimos: hoy fracasó su verdad única, su poder de Estado y sus títulos chimbos. Cometieron todos los errores reales e imaginarios al confundir amigos por enemigos, que en este momento no vamos a escribir nuevamente, primero porque los muros del poder y la soberbia no les permiten razonar y segundo porque son muchos a enumerar.

Ya muerto Sabino, ahora toda la fuerza les queda libre para arremeter contra la organización no gubernamental Sociedad Homo et Natura y su coordinador general, profesor Lusbi Portillo. Por esta razón hay un juicio abierto en su contra, también en contra de Provea, que después de las elecciones continuará, este juicio político amañado va, lo hicieron ir, entre un manojo de irregularidades que a cualquier jurista sensato le daría vergüenza, recordemos el juicio laberíntico que le montaron a Sabino por puro odio y racismo; sin embargo, la Fiscalía no le quiere toma las declaraciones a sus dos hijos: Sabinito e Isidro, y de su primo Vicente Anane detenidos, amenazados y torturados en la misma noche del asesinato de Sabino por unos efectivos del Ejército comandados por el teniente Pérez y transportado por el vehículo militar Tiuna placa Nº EV7253. Para estos malos funcionarios en arma no hay juicio.

La policía ayer miércoles 27 de marzo de 2013 citaron e interrogaron por más de dos horas y media al coordinador general Lusbi Portillo de Homo et Natura para que les explicara su vínculo en el tiempo (1992-2013) con Sabino y su plan de ocupar tierras de ganaderos, los nombres de sus compañeros, la dirección del registro de su asociación sin fines de lucro, la dirección donde funcionan y el de su humilde habitación, sus teléfonos, los nombres de sus padres, los nombres de los bancos donde tienen sus cuentas personales y de la organización, sus financistas extranjeros o internos, por qué los Yukpa toman fotos a los que llegan a Chaktapa, qué hace ellos con esas fotos, quiénes se las procesan, si Sabino en vida le entregaba dinero u objetos, si llevamos estudiantes y otras personas a las comunidades, a cuáles en especiales, dónde están esas fotos y videos, porque tenemos tanto tiempo con los Yukpa, si conocía a Carlos Azpurua, entre otras cosas.

Algo que llama la atención, nada escribía el funcionario del CICIP de la Delegación de Maracaibo cuando en el interrogatorio se le trataba de explicar los detalles de la errada política militar, policial, asistencialista y exhibicionista: en el caso del Plan Yukpa se trataba de unas políticas de Estado que funcionaban como vitrinas de la presencia de una gestión de gobierno dislocada de la compleja realidad fronteriza y las particularidades culturales del pueblo Yukpa. Las Bases Militares engendradas por diez ministerios coordinados para aquel entonces por el “Politólogo” El Aissami, Ministro de Poder Popular para las Relaciones Interiores y Justicia, la fracasada política de dividir las comunidades y aislar a Chaktapa en especial, de poner a pelear a Olegario Romero Romero, casado con una sobrina de Sabino, Amalia Pérez, Antonio Romero y a Jesús Terán contra Sabino. Sonreía y conversaba pero no escribía nada cuando Portillo explicaba cómo fracasó la demarcación de tierra por culpa de los funcionarios ministeriales del ambiente Ana Eliza Osorio, Yubiry Ortega de Carrizales y Sergio Rodríguez durante el proceso de demarcación de los territorios Yukpa (2004-2011), de la dislocada política etnocida de las ministras indígenas saliente y actual, de la incapacidad del CICPC-Machiques y del Ministerio Público en general para realizar las debidas investigaciones en relación con los asesinatos de los 8 últimos dirigentes Yukpa, advertimos sobre la necesidad de una investigación seria como hoy pretenden hacerlo, denunciamos los sostenidos maltratos por parte de la Guardia Nacional Bolivariana o no Bolivariana y del Ejército del Fuerte Macoa antes, durante y después de la salida del General Izquierdo Torres; se hacía el desentendido el funcionario escribiente cuando Lusbi Portillo en el interrogatorio argumentaba preguntando qué hubiese sucedido si el Canciller para aquel entonces Nicolás Maduro hubiese atendido a Sabino acompañado por un grupo de caciques el 8 y 9 de noviembre de 2012, y no lo hubiese dejado esperando dos días en la puerta, para luego partir Sabino y su gente de nuevo a la Sierra de Perijá desesperanzados, con las manos vacías, tal como el 25 de marzo de 2013 el Canciller Jaua los atendió, quizás no lo hubiesen asesinado. El Canciller Jaua ordenó un trato justo para las víctimas, familiares y allegados de Sabino, nunca en su vida habían comido tanto, ni acostarse por una noche en camas suaves como nubes en el Hotel Hilton Anauco.

Entre las cosas que quedan sin respuesta llama la atención otra vez cómo no se cumplió la voluntad del Gobernador del Zulia Francisco arias Cárdenas cuando nos manifestó que consideraba necesario que Homo et Natura participara en la reunión, haciendo un ejercicio de imaginación y con los referentes conocidos, la respuesta del Canciller jagua pudo ser: te atiendo el 25 a tus Yukpa y a Choncho, y gestiono también el pago de 50 haciendas pero no a Lusbi Portillo, con ese señor y con Homo et Natura este Gobierno no se reúne, tal como nos contó que le dijo el Hermano Jesuita Korta en el 2010 cuando Jaua como Vicepresidente Ejecutivo de Venezuela se sentó con los Jesuitas y otros allegados a negociar el fin de su huelga de hambre por la libertad de Sabino, Alexander y Olegario Romero Romero y la continuación de la demarcación de tierras suficiente para una vida digna en el tiempo. Hemos de puntualizar que en las negociaciones con el Hermano Jesuita Korta para montar y preparar la huelga de hambre y toda la movilización necesaria sólo estuvieron Lusbi Portillo y dos compañeras de Caracas de nuestra organización, por esta razón el hermano vasco Jesús María Korta para no traicionar a Lusbi Portillo y a los demás militantes de la organización que representa, le pedía al Vicepresidente que dejara sentar en la mesa la otra parte que organizó amarrarlo con cadenas en uno de los anchos pilares de la puerta de la entrada donde están las oficinas y salas de la Asamblea Nacional.

Lo que el Gobierno y el Canciller Jaua no toman en cuenta es que ahora él se mueve en un ámbito internacional y en algunos de estos Foros deberá contestar por qué en su país se asesinan sostenidamente a los dirigentes y defensores indígenas como Sabino y Alexander, no se le protege cuando exigen protección como fue el caso de Carmen Romero Fernández, no se les entregan tierras suficientes, no se respetan sus derechos, se les visibilizan en el sistema de medios públicos del Estado-Gobierno, y por otro lado se persiguen a los defensores de derechos humanos como Portillo o Provea. Por qué funcionarios del Gobierno criminalizan a Lusbi Portillo y a la ONG Sociedad Homo et Natura señalándolos de escuálidos, de contra revolucionarios, de agentes de la CIA, de estar financiados por empresas mineras trasnacionales, o por Estados europeos, o Estados Unidos, de paramilitar, o narcotraficante, porque lo fichan en el CICPC y le engañan diciéndole que es una conversa con él como antropólogo ya que se necesitaba que le explicaran a partir de su experiencia y formación su opinión sobre la cultura Yukpa, no se le llamaba en calidad de testigo por la muerte del Caique Sabino, y que por esta razón no se necesitaba en la conversa la asistencia exigida de un fiscal del Ministerio Público, así se lo manifestó amenamente en presencia de su abogado Dr. Douglas Querales un alto funcionario llamado José Castellano de Investigación del Eje de Homicidio Zulia. El interrogatorio comenzó cuando el profesor Portillo manifestó estoy aquí por invitación través de una llamada realizada por el Jefe de Investigación Eje de Homicidio Zulia Octavio Hurtado y terminó cuando Lusbi le dijo: “cuándo es que yo voy hablar de la cultura Yukpa”, esto no lo escribió el funcionario, como tampoco escribió: “al final de este ciclo de lucha al fin la Cancillería tienen mis datos y de Homo et Natura”. Datos muy procurados durante la gestión de Maduro.

Este Alto Gobierno (y el de los otros) desde hace rato está bravo con los “Sabinos Somos Todos” porque combatimos sus poder y el pensamiento único colonial y extractivista desde el 5 de mayo de 1985.

Demokraziaren lapurreta (II). Euskal Herrietako adibide bat: Bizkaia

Posted in Anarkismoa, Euskal Herria, Gizartea, Oroimen historikoa, Politika with tags , , , , , , , on 2013/03/09 by aselluzarraga

(Castellano)

Aurreko artikuluan hartutako ildoari jarraituz, eta han azaldutakoa gertuko adibide batean ikusteko, Euskal Herrietan eredu politiko bakoitzak izan dituen tokia eta bilakaera ikusiko ditugu, zirriborro gisa baino ez bada ere, luze joko bailuke hori guztia sakon eta xehetasunez aztertzea. Lehenbizi, ordea, XIX. mende arteko filosofia politikoari buruzko testu guztiek definitutako sistema politiko nagusiak zertan dautzan gogoratuko dugu. Hala, Platonen Errepublikatik Rousseauren Gizarte-kontratua ospetsuraino, hiru sistema politiko nagusi bereizi ziren, oro har: demokrazia, aristokrazia eta monarkia.

Demokrazia gizarte bat osatzen duten herritar guztiek (edo herritartzat hartzen diren guztiek) berdintasunean osatutako batzarraren bidezko gobernua da, inolako ordezkaritzarik gabea. Historian, hainbat demokrazia mota egon dira, kalitate handiagokoak batzuk, txikiagokoak besteak. Hala, batzarrean parte hartzeko eskubidea mugatua izan daiteke, hala nola garai batzuetako Atenasen, pertsona batzuk (adibide horretan emakumeak, esklaboak eta atzerritarrak) erabakitzeko sistematik kanpo geratzen direnean, edo herria osatzen duten guztientzat zabalik egon daiteke. Halaber, erabakiak botoen bidez eta, beraz, gehiengoen eta gutxiengoen jokoaren bidez, har daitezke, Atenasen bertan egiten zen bezala, edo herritar guztien adostasunaren bidez har daitezke, David Graeber antropologoak ikertu dituen beste hainbat gizartetan gertatu eta gertatzen den bezala. Edozelan ere, demokrazietan ez dago buruzagi formalik (beste kontu bat da aberastasunek eta bestelako irizpide klasistek edo militarrek itxurazko berdintasun hori apurtu ahal izatea eta ezkutuko botereak ere egotea) eta horizontaltasuna da nagusi, gizartearen arazoak eta erronkak eztabaidatu eta haiei buruz erabakitzeko orduan. Era berean, nork bere buruaren izenean baino ez du hitz egiten eta erabakitzen. Batzarraren erabakiak gauzatzeko kargu publikoak egon daitezke, eta kargu publiko horiek batzarrak berak hautatuta, txandaka edo beste zenbait modutan erabaki daiteze.

Aristokrazia gizarte bat osatzen duten herritarretatik bakan batzuek, gutxiengo batek osatutako batzarraren bidezko gobernua da, eta batzar horrek gainontzeko herritarrak eta haien nahia ordezkatzen ditu. Batzarra osatzen duten aristokratak herritar guztiek hautatuak edo zozketaren bidez atereak izan daitezke edo, sistema degeneratzen denean, oinordetzan oinarritu daitezke. Mugak ere egon daitezke hautagai izateko, hala nola gutxieneko ondasunak edukitzea, klase jakin batekoa edo familia batzuetakoa izatea, legezko alderdietako bateko kidea izatea, etab. Behin batzarkideak izendatutakoan, haiek baino ez daukate eskubidea herriari ezarriko zaizkion neurriak eztabaidatu eta erabakitzeko, eta kasu askotan batzar horrek berak hautatuko ditu bere erabakiak betearaziko dituzten kargu publikoak edo bestelako erakundeak.

Monarkia gizarte bat osatzen duten herritar guztien arteko bakar baten gobernua da. Gobernuburua herritarrek hautatua izan daiteke, edo gerra edo oinordetza “eskubidea”n oinarritu daiteke, besteak beste. Beraz, gobernuburu bakarreko sistema guztiak, gobernuburu hura hautatua bada ere, monarkiak dira (gaztelerazko Wikipediak zer dioen ere).

Historian, ordea, ezagutu diren eredu gehienak mistoak izan dira, aurreko artikuluan ikusi genuenez. Egun ere munduan dauden gobernu sistemei erreparatuz gero (sistema formalaz ari naizela gogoratu behar da, beste kontu bat baita itxurazko sistemaren atzean boterea benetan nork daukan), ikusiko dugu gehienak mistoak direla. Hala, esaterako, Espainian maila gorenean erakunde monarkiko bi daude, erregea eta presidentea, eta erakunde aristokratiko bi, kongresua eta senatua (antzera gertatzen da Japonian, Suedian, Norvegian, Belgikan, Danimarkan…). Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Erkidegoan ere maila gorenean -arestian aipatu goragoko mailakoak alde batera utzita- erakunde monarkiko bana daukagu, lehendakari biak, eta erakunde aristokratiko bana, legebiltzar biak, eta eredu bera errepikatzen da beherantz, lurralde gobernuetan (ahaldun nagusia erakunde monarkikoa da eta Batzar Nagusiak aristokratikoa) eta udal gobernuetan (alkatea erakunde monarkikoa da eta udalbatza aristokratikoa). Frantzian, Italian edo Errusian, esaterako, erakunde monarkiko bina leudeke, presidentea eta lehen ministroa, eta beste erakunde aristokratiko bina, oker ez banago, kongresuak eta senatuak. Estatu Batuetan, Kolonbian, Venezuelan, Ekuadorren, Argentinan, Perun, Txilen… ere antzera, erakunde monarkiko bana, tokian tokiko presidentea, eta erakunde aristokratiko bina, kongresuak eta senatuak (guztietan halakorik balego, ez baititut denak ezagutzen). Txinan, Vietnamen, Laosen, Korean, Kuban edo garai bateko Sobiet Batasunean, esaterako, erakunde monarkiko bana dago, presidenteak, eta erakunde aristokratiko bana, tokian tokiko Alderdi Komunistako kideek osatutako batzarra. Aldea erakunde aristokratikoetan parte hartu ahal izateko zenbait alderdiren arteko baten batean edo alderdi bakar batean sartu beharra litzateke, era oso sinplean esanda, alde batera utzita batzuen edo besteen makropolitikak eta mikropolitikak gehiago ala gutxiago gustatzen zaizkigun. Salbuespenak salbuespen, eta berezitasunak berezitasun, antzeko zerbait aurkituko dugu munduko Estatu gehienetako gobernu sistema formaletan. Kasu batzuetan, aristokraziaren parte izateko alderdiren batean sartu eta botoak jaso beharko dira, beste batzuetan armadako goi kargua izan beharko da, edo klan, kasta, leinu edo erlijio bateko goi mailako kidea, edo ezaugarri horietako batzuk nahastuko dira. Monarka izateko, ordea, gobernuburu karguari errege, printze, jeneralisimo, führer, duce, komandante, enperadore, aita santu, dalai lama, presidente, lehendakari, ahaldun, alkate edo, historian atzerago eginda, duke, jaun, kalifa, faraoi… esan, aurrekoaren antzera, kargua boto eskubidea duten herritarrek hautatuta, zein talde itxi batek hautatuta, zein familia jakin batekoa izanda eskuratuko da.

Non daude, ordea, erakunde demokratikoak toki horietan guztietan? Kasurik onenean, oraindik bizirik dauden herri- eta auzo-batzarretan, gehienetan haien eskumenak hutsaren hurrengo izan arren. Beraz, ikusten denez, gaur egungo sistemen grina nagusia demokraziaren aztarna oro desagerraraztea izan da, XIX. mendeaz geroztik.

Interesgarria eta esanguratsua da, ordea, gure gertuko errealitateari erreparatu eta Euskal Herrietan erakunde demokratikoek, monarkikoek eta aristokratikoek zer toki eta zer bilakaera izan duten aztertzea. Horri heltzeko, bestalde, hizkuntzari lotutako kontu bat argitzea komeni da. Hizkuntzen bilakaeran, ohikoena bitxiak edo ezohikoak diren elementuei ohikoenei baino lehenago izena jartzea da. Euskaran argi ikusten da hori. Hala, airea, egunero arnasten badugu ere, ikusezina da, uneoro inguratzen gaitu eta, hala, zailagoa da halako elementua badela ere jabetzea. Hortaz, ez da arraroa euskarak airearentzat hitzik sortu ez izana eta, beraz, latinetik hartu behar izan bide zuen. Aireari era nabarmenean mugitzen denean igartzen diogu, eta hala “haize” hitza badaukagu, edo hura zikintzen duena ere erraz ikusten dugu, eta hala “ke” hitza ere badaukagu. Dirudienez, antzeko zerbait gertatu zen gure hizkuntzan bakearekin eta gudarekin. Lehenengoa berezko egoera zen, egunerokoa, normaltasuna, ikusten ez zena eta, beraz, izenik behar ez zuena. Horregatik, erromatarrek iritsi behar izan zuten euskaldunek hitz hori beregana zezaten. Guda, ordea, ezohikoa ei zen, eta sortzen zen une arraro horietarako bai, hitza sortu zuten euskaldunek. Horrek, bestalde, errotik gezurtatzen du Hobbesen teoria, botere absolutuaren beharra zuritzeko asmatu zuena, zeinen erabera, gizakien berezko egoera, natura egoera, baten guztien aurkako gerra bailitzateke. Argi dago gerra beti izan dela salbuespena, are gehiago Estatuak eta gizarte egitura finkoak sortu baino lehen. Laster ikusiko dugunez, hausnarketa hau ez da debaldekoa.

Izan ere, antzinako historiaz jakin dezakegun apurraren arabera, euskaldunek, bakean egon ziren bitartean, ez zuten egitura hierarkikorik sortu eta, zantzu guztien arabera, haien komunitate txikien antolakuntza horizontala zen, demokratikoa, komunitate bakoitza osatzen zuten guztien arteko berdintasuneko batzarrak izanik haien erakunderik zahar eta berezkoena. Kanpoko mehatxu militarra sentitzen zutenean, ordea, euren defentsarako, gudarako prestatu, eta halakoetan, eta mehatxuak ziraueino, buruzagia, aldi baterako erakunde monarkikoa, hautatzen zuten. Latinez primus inter pares deritzon pertsona zen, hots, lehena berdinen artean. Haren agintea gerrarekin batera desagertzen zen. Halako ohiturak herri askotan egon dira hedatuta luzaroan. Beraz, jatorrizko antolakuntza, ohiko egoeran, demokratikoa zen eta ez zegoen erakunde aristokratikorik edo monarkikorik, azkena aldian aldiko salbuespena izanik.

Kanpoko mehatxuak ugaldu eta guda egoerak luzatu ahala, erakunde monarkikoa egonkortzen hasi zen, Baskoniako Dukerria lehenago, eta Iruñeko Erresuma gero eratu arte. Hala ere, inguruko kultura estatistak imitatuz lehenago duke eta gero errege izendatutako buruzagia, hasiera batean, herritarrek hautatua izan zen, premiak bultzatuta, eta, denboraren poderioz, oinordetzan oinarritu zen, hautatzeak ezegonkortasuna zekarrelakoan, behar bada, edo apatia hutsez, agian. Herriak bere burujabetasuna galtzeko lehen urratsa izan zen, ordea. Hala ere, herrietan, eguneroko bizimoduan, batzar irekiak edo kontzejuak izan ziren erakunde politiko nagusiak, hots, erakunde demokratikoak -ez dakit erabakiak inoiz herritar guztien adostasunean oinarritu ziren ala botoaren bidez hartu ote ziren beti, baina bigarren eredua da iritsi zaiguna-.

Bestalde, herriak euren artean koordinatzeko, Euskal Herrietako lurralde guztietan Batzar Nagusiak osatzen hasi ziren. Bizkaian hiru ere egon ziren, Bizkaikoak, Enkarterrietakoak eta Durangaldekoak. Dena dela, hasiera batean, Batzar Nagusiak ere erakunde demokratikoa izateko osatu ziren. Bertan, Bizkaiaren kasuan (bestela zen beste lurraldeetan), herri bakoitzak jesarleku bat zeukan, boto bat, baina hara zihoan ordezkariak ez zeukan eskubiderik bere kabuz erabakitzeko. Aitzitik, Batzar Nagusietan erabaki beharreko gaiak tokian tokiko batzarretan eztabaidatzen ziren lehenago, eta herri-batzar horiek agindutako botoa edo iritzia eraman behar zituzten ordezkariek. Batez ere, beraz, bozeramaileak zirela izan daiteke, koordinazio erakunde batean. Hala ere, ez ziren falta izan egoera hori aldatu eta batzuek Batzar Nagusien kontrola eskuratzeko ahaleginak, hala nola Batzar Nagusietara bidalitako ordezkariek derrigorrez gazteleraz hitz egiten jakin behar zutela xedatu zenean, herririk txikienak eta erdaldunik ez zutenak erabaki guztietatik kanpo uzteko.

Era berean, Bizkaian ere erakunde monarkikoa ezarri zen denboraren poderioz, Bizkaiko Jauna, lurraldea jaurerri bihurtuz. Haren botera, ordea, mugatua zen, betearazlea, eta ez legegilea, legeak Batzar Nagusiek egiten baitzituzten, eta Jaunak foruak, hots, herriak bere buruari emandako legeak, beteko zituela zin egin behar zuen Jaun onar zezaten.

Inbasio saioak eta erasoak ohiko bihurtu ziren heinean, gerrari gustua hartu zioten leinuak edo familiak hasi ziren sendotzen, ahaide nagusiak edo aitonen semeak esango zietenak, eta lurren eta herrien kontrola izateko elkarren aurkako gerrak ere etorriko ziren, bandoen gerrak. Hala, demokraziaren eta jabetza komunalaren etsai nagusiak hasi ziren boterea pilatzen, kasta militarra, Europako beste toki askotan legez. Horrek, eguneroko bizimoduan ez ezik, erakundeetan ere izan zuen eragin handia. Izan ere, herri eta hiri askotan, herri-batzar edo kontzeju irekien ondoan, pixkanaka kontzeju itxiak ere agertu ziren, hala nola Bilbon. Kontzeju itxietan ezin zuen edonork parte hartu. Aitzitik, ahaide nagusiek kontzejuak euren artean banatzea lortuko zuten laster. Armak argudio nagusia izanda, legeak pixkanaka aldatzea lortu zuten eta, horrela, egun dauzkagun udalen hazia erein zuten. Herrietan alkateak eta zinegotziek osatutako udalbatza itxiak eratu eta legez bando bien arteko borroka instituzionalizatu zen, botere oreka ezegonkor batean. Neurri berean, herri-batzarrak edo kontzeju irekiak bazterrekoak bihurtu ziren, gai oso jakin batzuetarako baino ez zituzten deitzen, haiek deitzeko eskumena udal berrien esku geratu baitzen. Gobernu aristokratikoaren garaia hasia zen Bizkaiko eta Euskal Herrietako herri askotan. Herri xumeak, ordea, ahaide nagusien gaineko erakunde militar nagusian bilatu zuen aterpea, hots, Jaunari (ordurako Gaztelako Errege ere zenari) eskatu zion ahaide nagusien boterea eta haien gehiegikeriak muga zitzala.

Ikusten dugunez, gobernu demokratikoen funtsa herri baketsua zen bitartean, gobernu monarkikoen eta aristokraten funtsa armak eta guda izan ziren beti gure lurretan. Herri zibilaren senak demokraziarantz jotzen zuen; sen militarrak, monarkiarantz edo aristokraziarantz. Herri xumearen oinarriak berdintasuna, horizontaltasuna eta jabetza komunala izan ziren, eliteenak hierarkia, boterea eta jabetza pribatua. Ez da arraroa, beraz, hirietan burgesia diruduna eta diruzalea garatu ahala, burgesia jaioberri horrek eta aitonen semeen familiek bat egitea eta elkarrekin antolatzea. Burges dirudunek ahaide nagusien ohiturak, itzala eta abizenak bilatu zituzten neurri berean, aitonen seme askok negozioetan sartu, burgestu eta kapitala egitea bilatu zuten. Garai berrietara egokitzen jakin zuten burgesek eta aitonen semeek lortuko zuten aurrera egin eta herriak kontrolatzea, benetako aristokrazia osatzea.

Kostata bada ere, ordea, erakunde demokratiko batzuek, batzar ireki batzuek, XIX. mendea arte irautea lortu zuten, eskumenak gero eta inausiago, erakunde monarkiko eta aristokratikoekin tentsioan beti. Lehenak ziren erakunde bigarrenen azken oztopoa, desagerrarazi beharrekoa. Eta erabateko arrakasta lortu zuten XIX. mendeko politika liberal burgesari eta konstituzionalismo berriari esker. Frantzian monarka batzuen burua moztu eta beste monarka batzuk jarri ziren buru, presidente izenez bada ere, eta aristokrata batzuen burua moztu eta beste aristokrata batzuek bete zituzten parlamentuak eta bestelako erakundeak -antzera gertatuko zen mende bat pasatxo geroago Errusian-. Nobleak lehenak, burgesak edo burges bilakatutako nobleak bigarrenak. Espainian ez zuten buruak moztu beharrik ere izan, botere gerrak egon arren, eta burua, monarkia, bikoiztea izan zen irtenbide “zibilizatua” (Frankismoaren “ondoren” bezala, Espainian sistema zaharreko aristokratak aristokrazia berrietan integratzen maisu direla erakutsi dute maiz). Estatu bietako prozesuek, bestalde, Euskal Herrien patua ere idatzi zuten. Behean, gero eta beherago, herria, bere burujabetzaren, demokraziaren azken aztarnak betiko lurperatuta. Egun, demokraziaren izenez benetako demokrazia bakarra zapaldu duten monarkia (erregea, presidenteak, lehen ministroa, lehendakariak, ahaldun nagusiak, alkateak…) eta aristokrazia (parlamentariak, senatariak, legebiltzarkideak, batzarkideak, zinegotziak…) baino ez dira geratu gure artean. Espainiako erregetza alde batera utzita, monarkia eta aristokrazia horietara iristeko bide bakarra: alderdi politikoak.

Etorkizunerako zer gura dugu, Euskal Herri monarkiko eta aristokratikoa, ala Euskal Herri demokratikoak? Estatu erakunde bertikalak eta parte-hartze politiko erabat murriztua, ala herriz herriko erakunde demokratiko eta horizontal burujabe eta federatuak?

Demokraziaren lapurreta (I)

Posted in Anarkismoa, Gizartea, Oroimen historikoa, Politika with tags , , , , , , , , , , , , on 2013/01/28 by aselluzarraga

(Castellano)

Azken hiletan hainbat buelta eman diot ideia bati, hari ekiteko unearen zain, eta gaurkoari une egokia iritzi diot ideia kimu horri irteera emateko, Txileko Santiagon egiten ari den goi-bilera horietako baten karietara Txileko telebistan entzun ditudanak entzun eta gero. Dirudienez, eztabaida bizia piztu da ez dakit zein nazioarteko erakunderen buru Raul Castro izendatuko omen dutelako. Hori dela-eta, Txileko alderdi ultraeskuindarretako politikariak, herritar aberatsak eta talde neonazi batzuetako kaskamotzak agertu dira banan-banan hango telebista nazionaleko albistegian, aho batez, Raul Castro diktadorea dela eta Kubakoa diktadura dela aldarrikatzeko -xelebrea izan da, gainera, Txile bezalako herri batean, maputxeen, anarkisten eta disidente ororen aurkako errepresiorik bortitzena zuritzen eta are auspotzen duten berberek, giza eskubideen urraketaz berbetan entzutea-. Halaber, bat zetozen gehienak -neonaziak izan ezik- herri bat demokratikoa izateko alderdiak behar zituela aldarrikatzerakoan. Ez dut nik esango Kuba diktadura den ala ez, demokrazia ez dela argi dago, laster azalduko dudanez, baina, demokraziaren benetako esanahiari lotuz gero, beharbada konturatuko gara Kubak demokratikotzat hartu ohi diren herri guztiek baino esparru demokratikoagoak badauzkala, oraindik ere auzo- eta herri-batzarrek nolabaiteko zeresan politikoa daukatelako Kuban, beste herrietan holakoen aztarna guztiak aspaldi desagerrarazi zituzten bitartean, egungo sistema nagusitu zedin, hain zuzen ere. Izan ere, kontua ez da Kuba, Txile, Estatu Batuak, Txina, Espainia, Argentina, Venezuela, Frantzia, Iran, Egipto, Israel… diktadurak direnetz. Kontua da ea haietako bakar bat ere demokratikoa den. Eta horixe ahaleginduko naiz hemen argitzen, argi ikusiko dugulako haietako gehienetan, hots, euren burua demokratikotzat jotzen duten guztietan, daukaguna lapurreta historikorik handienetako bat dela. Izenen gerra haiek hasi eta, orain arte, haiek irabazi baitute.

Hori ulertzeko, oso interesgarria da historian -benetakoan, ez eskola eta unibertsitateetako doktrinamendurako idatzi den horretan- eta filosofian barneratzea, eta politika sistemek lehen teoria politikoak idazten hasi zirenetik izan dituzten izen eta definizioetara jotzea. Beldur naiz artikulu luzeegia aterako ez ote zaidan, eta horregatik buruan daukadan alboko hainbat gai baztertu eta punturik garrantzitsuenetara mugatzen ahaleginduko naiz. Irakurleak barka biezat harira ekarriko ditudan egileen aipu zehatzak ez ematea, uste dut norberaren lana dela irakurtzen duen edozeren atzean dagoen balizko egia bere kabuz ikertzea. Zoritxarrez, filosofia lehen eskutik irakurtzea oso gutxietsi da gure egungo kulturan -beren beregi gutxietsi ere-, eta eskoletan irakasten duten ebaketara mugatu ohi da gure ezagutza. Horren aurrean, filosofiaren testu historikoak osorik irakurtzera adoratu nahi nuke irakurlea, gure egungo gizartea eta egun nagusitu diren ideiak, kontzeptuak eta “egiak” nondik datozen eta zelan itxuraldatu edo itxuragabetu diren hobeto ulertzeko ezinbestekoa delakoan. Artikulu honek nire behin-behineko iritzia baino ez du islatuko, eta honetara mugatzea baino gomendagarriagoa da nork bere iritzi osoa egiteko tresna guztiak eskura izatea, nork bere erara ulertzen baitu irakurtzen duena.

Oharpen hori eginda, historikoki filosofia politikoaz idatzi duten pentsalari nagusiek egindako sistemen banaketari helduko diot. Hala, Platonengandik hasita, haren Errepublikan, eta Aristotelesekin jarraituta, haren Politikan, hiru sistema nagusi aurkituko ditugu: demokrazia, aristokrazia eta monarkia. Halaber, hiru sistema horien desbideratzeak edo degradazioak ere aipatu zituzten filosofo klasikoek eta haien ondorengo gehienek: demagogia batzuetan, anarkia besteetan, demokraziari dagokionez, oligarkia, aristokraziari dagokionez, eta, azkenik, tirania, monarkiari dagokionez. Platon eta Aristoteles, eta haien ondoren etorri ziren teorialari gehienak, hala nola Machiaveli, Hobbes, Locke edo Rousseau bera, zein bere zioengatik eta ñabardurak ñabardura, ez ziren ez demokraziaren oso aldekoak. Izan ere, Platonek eta Aristotelesek herria gutxietsi zuten beti. Ez da arraroa, kontuan hartzen badugu, esaterako, eta Platonentzat batez ere, lan egitea -eta batez ere soldatapekoa izatea- morroien kontua zela, ez gizaki askeena, guztiz zilegitzat jotzen zutela esklaboak izatea, eta euren ikuspegi etiko eta filosofikoei jarraituz, herri xumea, langileak eta nekazariak, ezjakintzat eta are astakirtentzat zeuzkatela. Hala, Platonek diseinatu zuen diktadura idealean, hots, haren errepublikan, filosofoak zeuden deituta gobernatzera, derrigorrezko komunismo oso berezian bizi behar zuten zaindari edo gerlariak berme hartuta, eta iruzurra eta manipulazioa ezinbesteko armak ziren herria gobernatzeko eta bere zoriarekin etsi zezan. Aristoteles malguagoa zen, eta aristokraziaren alde egin eta demokrazia oso begiko ez bazeukan ere, haren Politika batez ere Estatuari, zein ere zen haren sistema politikoa, iraunarazteko metodoa zen -emakumeen eginkizunari dagokionez, ordea, Platonek erakutsi zuen berdintasunaren aldeko jarreraren aurrean, erabateko misoginiak gidatu zuen Aristotelesen politika-. Antzeko zerbait egin zuen zenbait mende geroago Hobbes bere Leviatan famatuan: bera monarkia absolutuaren alde argi eta garbi egin eta haren teoria guztia hura zuritzeko sortua izan arren, helburu nagusia Estatua bera zen, eta hala, guztiz arbuiatu zuen Estatuaren aurka egitea gobernu mota, monarkia, aristokrazia zein demokrazia izan -azken biak asanblada subiranoen multzoan sartuta-.

Baina, zertan zeutzan hiru sistema nagusi horiek? Historiako teorialari guztien testuetan, haiek definitzerakoan guztiak bat datozela ikusiko dugu… XVIII. mendean burgesia liberal edo ilustratuak Frantses Iraultza herriari ostu eta bere doktrina, egun ere nagusi dena, ezarri eta izenen prostituzio sistematikoa gauzatu arte.

Hala, Platon, Aristoteles, Machiaveli, Hobbes, Locke eta Rousseaurentzat, arestian aipatutakoen teoriei jarraitzearren, demokrazia herritar guztien batzar edo asanblada burujabearen bidezko gobernua da. Gobernu hori demokratikoa izateko, herritartasuna duten guzti-guztiei zabalik egon behar du, eta batzar horretan denek hartu behar dute parte, berdintasunez. Beste kontu bat da nori aitortzen zaizkion herritartasuna eta, beraz, politika demokratikoan parte hartzeko eskubidea. Aristokrazia, ordea, asanblada-sistema izan arren, bakan batzuen parte hartze zuzenera mugatzen da. Hots, herritartasuna dutenetako batzuen, gutxiengo baten parte hartze politikoan oinarritutako gobernu sistema da. Gobernuan parte hartzen duten horiek, aristokratak, alegia, herriak berak hautatutakoak izan daitezke edo, sistema horren degradazioaren ondorioz, garai batean hautatutakoen oinordetza-eskubidean oinarritu daiteke, besteak beste. Parte hartze eskubidea mugatzeko beste bide batzuk ere egon ziren, hala nola gutxieneko aberastasunen jabe izatea. Beraz, jatorrian eta berez, aristokrazia ez dago noblezia tituluei lotuta eta “onenen” gobernua da. Jatorrian, herriak berak erabaki behar zuen “onenak” nor ziren, hautagaien trebetasunen edo dohainen arabera. Monarkia, azkenik, pertsona bakar baten gobernua da. Asanbladak egotea onar dezake, aholkuak emateko, esaterako, baina azken erabakia hartzeko eskumena monarkarena edo berak eskuordetuena da.

Era berean, Platonen eta Aristotelesen lehen lan teoriko haietan bertan argi ikusi zen hiru sistemetan ardatz nagusia goikoen eta behekoen, hots, aberatsen eta txiroen arteko tentsioa dela. Hala, printzipioz, demokrazia txiroei lotuagoa legoke, eta aristokrazia eta monarkia aberatsei. Filosofo klasikoek argi ikusi zuten ezegonkortasun politikoaren zio nagusia aberatsen eta txiroen interesen arteko talka zela. Horri dagokionez, bereziki interesgarria da Aristotelesen lana, sistema bakoitza desegiteko arrazoiak aztertu zituelako. Hala, haren helburua beste bat bazen ere, ondorio bat atera dezakegu: demokrazia demagogiaren (gaurko populismoaren) esku geratu eta tiraniarako jauzia emateko arrazoi nagusia jabetza pribatuak, hots, desberdintasun ekonomikoak, irautea da. Horrek, halaber, beste ondorio batera garoatza zuzenean: demokraziak komunismo ekonomikoa ezarrita baino ezin iraun dezake eta, beraz, ezarri orduko jabetza pribatua abolitzeko urratsa ere eman behar da. Anarkismoak, komunismo libertarioak batez ere, argi ikusi zuen hori.

Aipatutako egileen artean, Aristoteles eta Rousseau bat letozke, gutxi gorabehera, demokraziari dagokionez, teorikoki, behintzat: sistemarik ederrena izan liteke, baina ezinezkoa. Rousseauren hitzetan, demokrazia jainkoen artean baino ez da posible. Hala, demokrazia ezinezkotzat jo eta aristokraziaren alde egingo zuten biek, lerro artean.

Kasualitatez, Rousseauk eta haren Gizarte-kontratua ospetsuak finkatu zieten iparra burges liberal edo ilustratuei. Frantziako burgesiak eta nobleziaren zati handi batek herriaren indarra erabili eta, geroko Errusiar Iraultzan alderdi boltxebikeak legez, herriaren bultzadak non amaitu behar zuen erabaki zutenean -harago joan eta demokrazia ezarri nahi zuten sans-culotteei anarkista deituta, besteak beste-, Frantses Iraultza burututzat emanda, euren neurrirako sistema politiko, sozial eta ekonomikoa diseinatu behar izan zuten. Horixe zen, izan ere, iraultza bultzatzeko hasieratik izandako asmo bakarra: zaharkituta gelditua zen sistema politikoa deuseztatu eta sistema modernoagoa, zetorren kapitalismoari hobeto egokitzen zitzaiona, ezarri, euren negozioak errazago loratu eta industralizazioa herriak oztopatu barik burutu ahal izateko.

Izan ere, ordura arteko sistema guztiak ia, teorialari gehienek aitortu zuten bezala, mistoak ziren. Osagai demokratikoak, aristokratikoak eta monarkikoak nahasten ziren gehienetan, herri bakoitzaren historiaren arabera, demokraziarantz, aristokraziarantz edo monarkiarantz gehiago edo gutxiago lerratuta. Hala, Europa feudal gehienean, garai historiko askotan erakunde demokratikoak egon ziren herri eta hiri askotako batzar edo kontzeju irekietan, erakunde aristokratikoak herri eta hiri askotan, batzuetan berberetan ere, zeuden batzar edo kontzeju itxietan eta zenbait gorte eta parlamentutan, eta erakunde monarkikoak herrian herriko erregeen, dukeen, printzeen edo jaunen eskutik.

Zalantza barik, sistema misto horiek oztopo handia ziren burges eta noble ilustratuentzat. Alde batetik, monarkiak sabaia jartzen zien goitik haien nahiei, eta haren esku geratzen ziren zerga-bilketa, legegintza eta armada nagusien kontrola, besteak beste. Bestetik, batzar eta kontzeju irekiek ere muga jartzen zieten behetik, batez ere, batzar irekien burujabetasunari lotuta lur askoren jabetza komunala zegoelako, eta industralizazioa aurrera eroateko beharko zuen eskulan gehiegi zegoelako landari atxikita, eta lurraren jabetza esku gutxitan pilatu ezean ez zuen landatik hirirako urratsa emango. Biak batera akabatu behar ziren eta, horretarako, haien sistema politiko formal ideala Rousseauk berak iradokitakoa zen: errepublika aristokratikoa. Pentsatu eta egin, kasu askotan monarkia aztarnekin batera bizitzeko arazorik izan ez arren, oztopo nagusia ez baitzegoen goian, behean baizik. Izenak, ordea, bazeukan bere mamia. Izan ere, azken mendeetan aristokrazia hitza nobleziari gero eta lotuagoa ikusi zen, eta iraultzak nobleziaren pribilegioak, hots, ordurako hiztegian aristokrazia bera akabatu zuela suposatzen zen. Sistema zaharra deuseztatzeko bere odola jarri zuen herriak, beraz, nekez irentsiko zuen aristokrazia izena zeroan sistema politikoa, eta horrek, gainera, agerian utziko zuen boterea bakan batzuen artean banatuko zela eta demokraziaren azken aztarnak betiko desagerrarazi nahi zirela. Herriak armak eskuetan hartzeko izan zituen helburuetatik oso urrun geratzen zen aristokrazia formalerako asmoa, eta herritarren oroimen historikoan boterea borrokatu eta armaz garaitzeko esperientzia gertuegi zegoen. Ilustratuek, “askatasuna, berdintasuna, elkartasuna” hitz eder horien pean mozorrotuta, herriari demokrazia emango ziotela sinetsarazi behar zieten herritar xumeei, eta konfiantza hori bereganatuta haiek denak armaz gabetzeko denbora behar zuten. Nazio-Estatu sortu berrien etsai nagusia etxe barruan zegoen, eta ondo baino hobeto zekiten aristokrata berriek.

Erraz konpondu zuten, beraz: ordura arteko teoria guztiek aristokrazia esan ziotenari izena aldatu, demokrazia bataiatu eta, denborarekin, badaezpada ere, izen horri “ordezkatzailea” edo “parlamentarioa” izenondoa erantsi, baten batek benetako demokrazia aldarrikatuko balu…, eta kito.

Bestetik, oso tentelak ez ziren, eta orduko pentsalari liberalek, euren arteko talde interes kontrajarriak ez ezik, argi izan zuten gauza batzuetarako txiroak alde beharko zituztela, eta beste gauza batzuetarako aberatsak. Hots, gizartearen oinarrian betiko iraungo zuen benetako talka txiroen eta aberatsen interesen artekoa izango zela, jabetza pribatua ez baitzuten sekula zalantzan jarriko, ilustrazio burgesaren interes nagusia kapitalismoa garatzea izanda. Hala, eta hau ere nahiko barregarria da, burgesek gidatu eta manipulatutako iraultza hartan bertan alderdien jokoa hasi zen. Garai hartan girondinoak eta jakobinoak, batez ere, eta gerora sortzen joango ziren alderdi guztiak eta bloke nagusi biak: ezkerra eta eskuina (zein ere diren batek eta besteak hartzen dituzten izenak). Bata txiroen aldeko nolabaiteko diskurtsoan oinarrituta, bestea aberasteko askatasunaren aldekoan. Hau dena oso eskematikoki esanda. Eta barregarria dela diot, edo ironikoa, sistema horren alde egin zuten eta egiten duten gehienek Rousseau erabili dutelako sistema defendatzeko oinarri. Eta, zer idatzi zuen Rousseauk alderdiei buruz? Kalterako baino ez direla, hain zuzen ere. Hots, alderdiak sortzea eta politika alderdien arabera egitea askatasunen aurkako eraso bortitza dela. Halaber, ordezkatuak erabaki dezakeen tokian ordezkariaren beharrik ez dagoela ere idatzi zuen bere liburu famatuan, noizean behin demokraziari keinuak eginez. Bestalde, gizarte-kontratuari gizarte-kontratu edo gizarte-itun deitu ahal izateko -egungo sistemaren defendatzaile sutsu askori gizarte-kontratu baten barruan bizi garela esatea gustatzen zaielako-, herritarrek gizarte-kontratua edonoiz berrikusi, aldatu edo hausteko bidea izan behar dutela ere esan zuen, edo, bestela, gizarte-kontratu hori “sinatzearen” -sinbolikoki bada ere- aurka dauden herritarrek handik ateratzeko aukera izan behar dutela. Alegia, ezin dela jakintzat eman herritar batek, garai jakin batean eta gizarte-kontratu jakin baten pean jaio delako, berez, kontratu hori sinatu duela edo harekin ados dagoela, eta, beraz, herritar guztiek eduki behar dituztela adostasuna edo desadostasuna edonoiz agertzeko modua eta kontratutik askatzeko bidea.

Beraz, XIX. menderako, ideologo nagusiek XVIII. mende arteko teoria politiko guztiak lurperatu eta alderdi-aristokrazia zenari demokrazia, demokrazia parlamentarioa edo demokrazia ordezkatzailea esaten hasi ziren, leloa egun arte errepikatuta, sehaskatik hilobiraino. Hala, ez da harritzekoa, demokraziaren lapurreta hori gauzatu ondoren, Proudhon frantsesak, Zer da jabetza liburu gogoangarrian, “zu zer zara?” galdetuta “ni anarkista naiz” erantzutea eta, harrezkero, anarkista guztiek demokrazia deitoratzea. Izena ez zuen halabeharrez hautatuko, ez. Seguruenik, Proudhonek ondo zekien bere garaiko aristokrata berriek bezala, hots, euren burua “demokratiko”tzat zutenek bezala demokraziari gorroto izan zioten askok anarkia ere esan ziotela herriaren boterean eta berdintasun politikoan oinarritutako sistemari, eta anarkistatzat jo demokrazia aldarrikatzen zuten beste garaietako txiroak eta langileak. Beraz, geroztik, demokraziaren izenean eta omenez deitoratu dute anarkistek “demokrazia”, hots, alderdi-aristokrazia edo partitokrazia. Era berean, demokraziaren etsai gehienek “demokrazia” goresten dute hura ukatzeko. Anarkistek, gainera, argi ikusi zuten anarkia, edo bestela esanda, demokrazia, bideragarria izateko, jabetza komunala berreskuratu behar dela. Hots, herritar guztien berdintasunezko partaidetza politikoa eta berdintasun ekonomikoa banaezinak direla, baten gabeziak bestea ezinezko bihurtzen duelako. Eta horretarako, besteak beste, klase sozial guztiek ere desagertu behar dutela. Izan ere, klase sozialak, aberatsen eta txiroen arteko amildegia, jabeen eta langileen arteko hesia desagertzearen kontrakoak zirelako ziren Platon, Aristoteles, Machiaveli, Hobbes, Rousseau eta Ilustrazio guztia demokraziaren etsaiak, sutsuagoak batzuk, epelagoak besteak, baina etsai, azken finean.

Hala, gaur egun aldarrikatzen diren demokrazia horien sistema politiko formala aztertzen badugu, aristokraziaren eta, kasu gehienetan, haren desbideratze edo degenerazioaren, hots, oligarkiaren, ezaugarri guztiak dauzkala ikusiko dugu argi. Hasteko, demokraziatik ez da deus geratu, ez baitago herritar guztiek berdintasun eta askatasunez eztabaida eta erabaki politikoetan zuzenean eta ordezkaritza barik parte hartzeko erakunde bakar bat ere, konstituzio liberalek (guri dagokigunez Cadizeko 1812koak) azken kontzeju irekiak eta azken lur komunalak desagerrarazteko tresna guztiak erabili eta helburua erabat lortu zutenez geroztik. Bestetik, edozein mailatan, udalak, batzar nagusiak zein legebiltzarrak izan, parte hartzeko bide bakarra alderdien bidez egitea da, salbuespenak salbuespen -kasu batzuetan, hala nola udaletan, hautesle zerrendak edo independenteak ere onartzen dira-, hots, iragazki bat igaro behar da, lehen zantzu aristokratikoa, eta, Rousseauk ondo adierazi legez, banakako askatasunen lehen murrizketa, ideia eta iritzi aniztasuna multzo batbera baten barruan urtzen duelako, alderdi-diziplina ezarrita, kasu askotan. Gainera, alderdi baten barruan egonda ere, erakundeetan parte hartu ahal izateko bide bakarra bozketa batean eserlekua irabaztea da, hots, herritarrek, euren burua zuzenean ordezkatzeko biderik batere izan barik, beste aukerarik ezean, zu onenen artekoa zarela iriztea. Hala, asanblada aristokratiko klasikoak ateratzen dira hauteskundeetatik, asanblada horiek udalbatzak, batzar nagusiak, legebiltzarrak, parlamentuak edo senatuak izan. Hori gutxi ez, eta alderdiek, aurkeztu ahal izateko, berariaz egindako lege batzuk bete behar dituzte, gutxieneko sinadurak lortu eta, kasu gehienetan, gutxieneko ondare ekonomikoa pilatu eta frogatu. Beraz, alderdi-aristokraziak zenbait galbahe dauzka botere formalaren erakundeetara iritsi ahal izateko. Zer esanik ez Estatu Batuak bezalako herri baten presidentziara iristeko, non, jakina denez, hauteskundeak pilatutako diruaren arabera irabazi ohi baitira. Alderdiak, gainera, familia eta klan batzuen eskuetan egon ohi dira, batzuetan goi-karguak hautatzeko bide aristokratikoak izan arren, eta, hala, teoria politiko klasiko gehienen argitara, zuzentasun osoz esan genezake, formalki, gure inguruko sistema politiko guztiak edo ia guztiak alderdi-oligarkiak direla.

Formalki azpimarratu nahi izan dut, alderdi-aristokrazia, alderdi-oligarkia edo, kontzeptu osoa biltzeko hitzik aproposena, partitokrazia sistema politiko formala baino ez delako. Horri erantsi behar zaio, herritarrek aristokrata batzuk edo besteak hautatu arren, benetako botere faktikoa inoiz hautatzen ez diren elite militarren eta ekonomikoen -kasu gehienetan biak batera, elite militar-ekonomikoak- esku egon dela beti. Beraz, edonondik begiratuta ere, esan dezakegu Europan demokraziaren azken aztarnak XIX. mendean desagertu zirela eta, kasualitatez, garai berean egin zela hemen azaldutako izen prostituzioa edo lapurreta, aristokraziak, izenez, baina inoiz ez izanez, demokrazia bihurtzeko. Hurrengo artikulu batean, kasu jakin batean aztertuko ditut demokraziatik aristokraziarako urratsak: Euskal Herrietako eta, zehazkiago, Bizkaiko erakundeetako demokraziaren lapurreta.

Ongi etorri, Eztabai!

Posted in Anarkismoa, Euskal Herria, Gizartea, Komunikabideak, Politika with tags , , , , on 2012/06/05 by aselluzarraga

Jaiotzen garenetik, etsaiak asmatutako teknologiek inguratuta bizi gara, eta haietara ohitzen gaituzte, gure onerako direlakoan, gure askatasuna handitzen dutelakoan. Haietako bat dugu Internet, armadak aspaldi sortutakoa eta munduko gobernu guztiek herritarrak gero eta zorrotzago kontrolatzeko hasieratik eta etengabe erabilia. Komunikazioaren ameskerian bizi gara, ‘informazioaren gizartean’, doktrina modernoak barnerarazi nahi izan digunaren arabera. Inkomunikazioaren, desinformazioaren, intoxikazioaren, doktrinamenduaren eta gizagabetzearen gizartean, zintzoak izateko.

Kontrol, manipulazio masibo eta errepresiorako sortutako tresna horiei mozorroa kentzen diegunean, bide bi baino ez zaizkigu geratzen: haietatik ihes egin eta Estatuen kontroletik kanpo dauden geure tresnak asmatu, edo ahal dugun neurrian tresna horien izaera kaltegarria murriztu eta geure alde baliatzea. Beharbada, geure buruari iruzur egitea da pentsatzea teknologiak inoiz neutroak izango direla eta Estatu aparatuek asmo zehatz batekin sortu zutenari buelta eman ahalko diogula, baina guztiz amore emateak ere ez lituzke haiek desagerraraziko eta erabateko garaipena emango lioke sistemari, eremu horretan, bederen. Horregatik, agian, jarrerarik zentzuzkoena ahal dugun neurri xumean gure xedeetarako erabiltzea izan daiteke, ahalik eta gutxien eta helburu oso zehatzekin baino ez bada ere, sistemak uzten dituen arrakalak inoiz handitzeko itxaropenez.

Gure helburuetarako tresna mugatuak eta gehien bat gure aurka erabiliak direla ahazten ez badugu, etekina ere atera diezaiekegu teknologiari eta Interneti. Bide horretatik, garrantzitsua da inkomunikazioaren garaiotan geure artean komunikatuta eta maila xume batean koordinatuta egoteko tresna bateratuak eskura izatea. Baita sistemak isilarazi nahi dituen ahotsak, ideiak, jarrerak, jarduerak… komunikazio hesitik aterarazi eta hedatzea ere. Asmo horrekin sortu da Eztabai webgunea, gizarte mugimenduek Euskal Herrietan egiten dituzten jarduerak, publikoki jakinaraz daitezkeenak, behintzat, bildu eta edonorentzat eskuragarri bihurtzeko “leiho” berria. Diskurtso menderatzaile nagusiari bere lurraldean bertan hozka egiteko jaio da Eztabai, beraz, informazio gune bateratu eta zabala, euskal lurretan kapitalismoaren eta faxismoaren aurkako gerran mugitzen diren fronte guztien ahotsen bozgorailua izan nahian. Zoritxarrez, sistemaren estrategia ondo hausnartuak barnerarazi digun ildotik, espezializazio garaietan bizi gara, eta gure borrokak ere zatikakoak dira sarritan, esparru jakin bati mugatuak. Horixe interesatzen zaie gobernuei, hola dihardugun bitartean ez baitugu inoiz sistema bere osotasunean eta erroetatik koloka jarriko. Horregatik, ez da alferreko ahalegina fronte guztiak bateratzea eta elkarren berri izateko tokia ere eskura izatea, kapitalismoaren eta faxismoaren aurkako gerra bakarra dagoela bistatik ez galtzeko. Gerra horretan dihardugunon betebeharra da orain tresna berriari erabilera zentzudun eta arduratsua ematea, ahaztu barik, jakina, elkarrekin topatzeko esparrua eta Estatuen aurkako borroka-zelaia kalean, auzoetan, herrietan, kartzeletan, okupetan, geure asanblada eta topaguneetan… daudela. Nork bere banderari eusteak baino premia larriagoa du borroka orokor horrek. Konplizitateak eta esfortzuak saretzeko bide horretan, ondo etorri, Eztabai!

Sistemaren aldeko ekologia eta giza eta gizarte aztarnak

Posted in Anarkismoa, Ekonomia, Garapena, Gizartea, Lana, Politika with tags , , , , , , , , , , on 2012/05/06 by aselluzarraga

(Castellano)

Zalantzarik gabe, azken hamarkadetan ekologismoak eragin handia izan du bizi garen mundu sistemaren bilakaeran. Sistemak berak bere egin du diskurtso ekologista, aspaldi -guk gehienok baino askoz lehenago-, eta kapitalismo berdearen eta Estatu politika ekologisten baitan txertatu du. Hola, Europan, esaterako, denok ikasi dugu papera eta kartoia ontzi urdinera botatzen, beira berdera, ontziak horira, eta Euskal Herrietan, hondatzen zaizkigun elektrotresnak Garbiguneetara eroaten. Gure etxeak kontsumo txikiko bonbillaz bete dira eta gutako askok geure poltsak eta motxilak eroaten ditugu erosketetara, plastiko eta, hola, petrolio gutxiago kontsumitzeko. Eta azken urteotan, gertuko produktuek ur aztarna txikiagoa uzten dutela ikasi, eta nekazaritza ekologikoaren negozioak elikatzen hasi gara, osatzen dugun elite ekonomikoarentzat eskuragarri dauden kalitate hobeko produktuak hautatzeko aukera eman zaigula. Greenpeace-k konbentzitu gaitu baleak salbatu behar direla, eta barru-barruan ulertu dugu lurrak mugak dauzkala eta gure kontsumo erritmo zoroan gorriak ikusiko ditugula laster. Buruko mapetan marraztu zaigun premia gorriak bultzatuta, desazkunde taldeak eta trantsizioko hiriak hasi dira ugaltzen.

Esan dudan bezala, ekologismoaren diskurtsoa bere egiten lehenetakoak gobernuak eta enpresak izan dira. Baina bakearekin bezala gertatu da. Egun, eskoletako doktrinamendu unibertsalari esker, haur guztiak dira gai gerren aurka argi egoteko… armadak eurak zalantzan jarri barik. Izan ere, eskolako itxurazko bakezaletasunak funtzio jakin bat dauka, eta ez da Estatuen oinarria, armada, alegia, ezertan ukitzea, hain zuzen ere. Gauza bera gertatzen da nagusi den ekologismoarekin. Helburu nagusia dauka: munduan dauden baliabide naturalak iraunaraztea, gu bizi garen bitartean, behintzat, urriegi bihur ez daitezen, sistemaren oinarriak -giza esplotazio orokorra eta bakan batzuen etengabeko etekin ekonomikoa- ukitu barik. Ekologismo horrek espezie bakarra utzi behar izan du bere kezketatik kanpo: gizakia bera.

Hola, azken boladan, iparralde globalean gutako askok ikasi dugu kontsumitzen ditugun produktuen ur aztarna edo aztarna ekologikoa zer diren, eta progreenek, ekologiarekin batera ongizateaz gehien arduratzen direnek, oso kontuan hartuko dute -batzuetan- erosiko dutenak zer ur aztarna eta zer aztarna ekologiko uzten dituen, bere denda solidariorik gogokoenean ondo hautatzeko. Baina ongizatearen Estatuarekin gertatzen den bezala, ekologismoak giza dimentsioa ezkutatu digu. Izan ere, bai Ongizatearen Estatuaren alde egiten dugunean, bai gure kontsumoari kontzientzia ekologikoa aplikatzen diogunean, geurekoikeria da pizgarri nagusia, berba politen atzean ezkutatu arren. Non geratu da, ordea, gizaekologia?

Eduardo Galeanok ere, oro har, diskurtso progre itxuraz erradikal berari jarraitzen dio, eta ezkertiar asko bezala, sistema osoak baino gehiago, kudeatzeko moduak kezkatzen du, baina hala ere, batzuetan ondorio egokietara iristen da. Hala, Latinoamerikako zain irekiak liburuan, esaterako, oso argi azaldu du errealitate ukaezin bat: eskualde geografiko batzuetan naturak eskainitako aberastasunak bertan bizi diren giza taldeen kondena eta txirotasun eta gose iturri bihurtu dira. Izan ere, kontsumitzen ditugun produktuek, ur aztarna bezala, giza eta gizarte aztarnak ere uzten dituzte. Zergatik ez ditugu haiek neurtzen? Azken finean, natura baliabideak urriak direlako eta haien urritasunak koloka jar dezakeelako nire “ongizatea” -egungo doktrina nagusiak hitz horri ematen dion zentzuan-, eta giza baliabideak, ordea, nahi adina daude; are gehiago, ondo ikasita daukagu dagoeneko gizaki gehiegi garela lur txiki honetan -herri gainpopulatuenak hegoalde globalean ez badaude ere, irakasten zaigunaren kontra- eta, beraz, urrun gertatzen direnak urrun gera daitezela, horri esker, goizero, azukredun kafesnea hartzea badaukat.

Zer gertatuko litzateke, ordea, giza eta gizarte aztarnak kontuan hartuko bagenitu? Konturatuko ginatekeela, Eduardo Galeanok liburu berean ondo azaldu duenez -horri badaezpadako interpretazioa eman arren, maiz-, herri batzuetan, gure etxeetan kafe, te, kakao, tabako, arroz, arto, azukre, banana… faltarik ez egoteko, hango herritarrak gosez hiltzen direla, eurek jaten zituzten jatorrizko produktuetarako lurrik geratu ez delako, lurrak gero eta lehor eta pobreagoak direlako -iparralde globaleko agroindustriaren aurrerapenei esker, neurri handi batean-, eta gainera, lur gehienak -europar jatorrizko- lurjabe bakan batzuen eskuetan gelditu direlako -eta euren poltsikoen interesen arabera erabakitzen dute iparralde globalak eskatzen dituen produktuen artean zeini ekin-. Konturatuko ginateke, halaber, gauza horiek guztiak esklabotzan ekoizten direla ekoizten diren kopuruetan, esklaboak ondo porta daitezen CIAk trebatutako talde militar eta paramilitarrek milaka nekazari eta indigena hiltzen dituztela urtero -Argentinan lurjabe batzuek beste teknika batzuk darabiltzate. hala nola nekazarien seme-alabak egun osoan lurreko zuloetan sartuta uztea, arazorik sor ez ditzaten eta gurasoek behar beste lan egin dezaten, txintxo-. Konturatuko ginateke, azken finean, kikara bat kaferen giza prezioa hainbat giza bizi dela, eta gizarte prezioa komunitate osoak suntsitu, desegituratu, akulturatu, txirotu, proletarizatu eta megalopolietako aldirietara bultzatzea dela, merke zabaltzen den drogak hiltzen ez baditu elkar akaba dezaten tiroka -segurtasunaren eta kartzelen negozioak ere bere diskurtsoa elikatu behar du-. Milaka haur esklabok Taiwan, India edo Argentinako tailerretan jositako gure Nike berrietan ez genituzke oinak hain eroso sentituko.

Petrolioa agortu eta gure energia kontsumo neurrigabea -gehien-gehiena industriek irensten dute eta, beraz, gure etxeetan egiten ditugun ahalegin txikien ondorioak ezdeusak dira- elikatu ezinik gelditu eta gure erosotasunari agur esan beharko diogun beldur, beharbada, auto elektrikoak, hidrogeno edo biodiesel bidezkoak bultzatuko ditugu; kapitalismo berdeari zintzo jarraituz, herritar eredugarriak izango gara. Baina zer gertatuko litzateke berriz ere giza eta gizarte aztarnei erreparatuko bagenie? Gure poz ekologikoa pikutara joango litzatekeela berriz ere. Lehenengo aukerari dagokionez, elektrizitatea ez da ezerezetik sortzen, oraindik ere, asko mineral fosiletatik dator, eta hori ezean, kapitalismo berdearen diskurtsoak energia nuklearra saldu nahi izan digu berriz -ondo zihoan kontua Fukushimakoa gertatu arte-, gure mendiak errota erraldoiek inbaditu bitartean. Mineral fosilei erreparatuz gero -baita errotak eta eguzki-panelak eraikitzeko behar diren materialen jatorriari erreparatuz gero ere-, energia sortzeko eragiten duten kutsadura itzela alde batera utzita, meategien mundu desatseginean sartu beharko genuke, eremu labainkorregia, eta Europako kapitalismoa ahalbidetu zuen errealitate odoltsura garoatzana. Europak bere jatorrizko kapitala meta zezan zilar eta urre meategiek zenbat milioi indigena irentsi zituzten pentsatzen badugu, Proudhonen berbak -jabetza lapurreta da- berretsi ez ezik, galdera deserosoa egin beharko diogu geure buruari: zenbat bizi irensten dute egungo meategiek, batez ere hegoalde globalean daudenek? Ui, kontuz! Mineralen giza eta gizarte aztarnak neurtuz gero agian zalantza handiak izango ditugu gure hurrengo iPoda, iPada, iPeda eta iCarlya erosteko, haiek eta gure ezinbesteko ordenagailuak egiteko behar diren mineralen artean dagoelako urre berria, herri txirotu askoren azkenaurreko kondena. Bestalde, ur aztarnaz arduratzen gara eta… hidrogenoz -urez- dabiltzan autoak erabiltzea ez da apur bat kontraesankorra? Jakina, Patagoniak ur erreserba “agortezinak” ditu… Beraz, biodiesela geratzen zaigu. Erabil dezagun landare olioa gure hirietako autobusetan…, pentsatu gabe hura lortzeko behar den koltza ari dela orain Latinoamerikako lurra jan eta jan, sojarekin batera, lehen kafeak, tabakoak, azukreak, kakaoak… eragindako giza eta gizarte hondamendi berbera errepikatuz -eta, hazi transgenikoak lagun, arazoak biderkatuz-.

Bide arriskutsu beretik jarraituz gero, erosten ditugun produktuen giza eta gizarte aztarnak ez ezik, gure Estatuenak ere neurtu behar genituzke. Kalkulua ez da zaila. Neurtu ditzagun Estatu bateko natura baliabideak, bere lurrak ematen dituenak; neurtu ditzagun natura baliabide horiekin ekoizten dituen produktuak; neurtu dezagun haren aberastasun ekonomikoa, batez besteko bizi maila; neurtu ditzagun beste herrietatik hartuta dauzkan kontsumoak -energia, elikagaiak, tresna elektronikoak eta haietarako behar diren lehengaiak, arropa, papera…, nahi den guztia-. Dauzkan aberastasun mailari eta kontsumo mailei berak bere baliabideen bidez sortzen duena kentzen badiogu, bizi maila horri eusteko behar den kanpoko esplotazio eta arpilatze maila aterako zaigu -horri, barruko esplotazio eta arpilatze mailak erantsi behar litzaizkioke, jakina, baina iparralde globaleko herriek hegoaldera eroan dituzte esplotazio mailarik latzenak, barruan nolabaiteko gizarte bakea bermatzeko-. Azken finean, Estatu horrek bere aberastasun mailari eusteko kanpoan uzten dituen giza eta gizarte aztarnak ere neurtu ahalko ditugu. Jakina, hegoalde globaleko Estatuetan maila negatiboa izango dugu, giza eta gizarte aztarnarik handienak euren mugen barruan dauzkatelako. Baina Estatu horiei ere ez die axola, Estatuak eurak, hots, bertako elite armatu eta antolatuak, direlako giza eta gizarte aztarna horietatik zuzenean elikatzen diren lehenak, ahalbidetu dituztenak eta bermatzen dituztenak, eta herritarrak arazoak ematen hasten direnean berehala dauzkate anaia nagusiak prest behar den laguntza militarra emateko, sinbiosi mota oso berezian.

Horrela, oso bitxia egiten zait progreen artean Suedia, Norvegia, Finlandia… hainbeste goresten dituztenean. Han ikusten da sozialdemokraziaren lastozko buztana. Batzuentzat -ezkertiarrentzat batez ere-, arazoa kudeaketari baino ez dagokio. Argi ari da ikusten oraingo krisian. Espainia, Grezia, Italia… gorriak ari dira ikusten, Estatuak ondo kudeatuta ez ei daudelako, neoliberalismoa nagusi ei delako. Horren froga, Europako iparraldeko herriak. Sozialdemokrazia da nagusi haietan, eta krisiak ez ditu horrenbeste kolpatu, ondo ari dira ateratzen, Estatua handia da, ongizate maila are handiagoa, denek ordaintzen dituzte euren zergak zintzo… Diskurtso patetiko horretan kontu formal bat gertatzen da barregarrien, lehenbizi: ezkertiar eta progre horietako batzuek, ikur nagusia Errepublikaren aldarrikapena izanda -¡gora Errepublika! oihu egin berri du Ondarroako Udalak…-, bat-batean, amnesia kolektibo moduko batean, ahaztu dute, Italia eta Grezia Errepublika diren bezala, Norvegia eta Suedia monarkiak direla -baina jakina, monarkia sozialdemokratak…-. Baina aztertzen ari garenera etorrita, zertan oinarritzen da Norvegia, Finlandia eta Suediaren ongizate eredugarri hori? Azter dezagun Eskandinaviako lurrak, urte erdia ilunpetan ematen duten lur izoztu horiek, zertan diren aberats, euren baliabideen bidez zer ekoizten duten, erka dezagun kontsumitzen dutenarekin -esaterako, negu gorriei aurre egiteko behar duten energia kontsumoarekin-, jarrai diezaiogun kontsumitzen dituzten lehengaien jatorriari…, eta konturatuko gara zer giza eta gizarte aztarnak uzten dituen herri sozialdemokrata eredugarri horietako Ongizatearen Estatuak. Kasualitatea ote da ekologistenak ere haiek izatea?

Ekologiak gizaekologia kontuan hartzen ez duen bitartean, Estatuek eta kapitalismoak beharrezko duten beste partxe bat baino ez da izango, egun den bezala, iparralde globalaren interes berekoien morroi. Eta irtenbidea ez dago bidezko merkataritza aldarrikatzen duten Oxfam eta halakoen produktuetan, produktu horiek ekoizten dituzten nekazariak hobeto ordainduta badaude ere, giza eta gizarte aztarnek bertan dirautelako, merkatu logika berari jarraitzen diotelako: herri batzuek, euren herritarrek jateko eta bizirauteko behar dutena ekoitzi beharrean, gure merkatu aberatsek eskatzen dituzten lehengaiak ekoitziko dituzte etengabe. Gizaekologia arriskutsua da, beraz, gogorarazten digulako gure ongizatea urruneko gizarteak -baita gurea ere, batez ere XIX. mendetik hona- guztiz hankaz gora uztean eta egunero milioika gizaki esklabotzara edo, zortea dutenean, heriotzara, kondenatzean oinarritzen dela. Gizaekologia ez da bateragarria kapitalismo edo Estatu berdeekin. Ekologia bere osotasunean, hots, gizakiak ere haren funtsezko elementu direla, hartu nahi badugu, Estatu interesak -mugen barrukoak zein geopolitiko eta geoestrategikoak- eta merkatu interesak, hots, Estatuak eta kapitalismoa, batera desagerrarazteko lan egin behar dugu, etiketa ekologikoa duten poteak erosi eta gure kontsumoen ur aztarna eta aztarna ekologikoa neurtzetik harago.

Neo-matxismoei buruz

Posted in Anarkismoa, Ekonomia, Erlijioa, Gizartea, Kultura, Lana, Politika, Sexualitatea with tags , , , , , , , , , , , , , on 2012/03/17 by aselluzarraga

(Castellano)

Azken egunotan feminismoei eta matxismoei buruz ditudan ideien gainean hausnarrarazi didaten zenbait testu irakurri ditut. Azkena, alasbarricadas-en gustura irakurri ohi dudan Acratosaurioarena izan da, Esperanza Aguirreren hitz batzuen harira. Oraingoan, ordea, ezarritako diskurtso politikoki zuzenetik aldentzen ez dela begitandu zait, testuaren eta ideien kalterako.

Irakurritako testu horiek -besteak beste, Prado Estebanen “Pensar la mujer desde el 15-M” eta “Una nueva reflexión a 15 de octubre” eta aipatu Acratosaurioaren “¿Existe la violencia estructural contra las mujeres?”– feminismo eta matxismo kontzeptuei zenbait buelta emanarazi didate. Gaia oso sentikorra da eta interpretazio okerretarako bidea eman dezake; horregatik, ahalegin handia egingo dut hemen zirriborratuko ditudan ideiak matxismoa elikatzeko biderik eman ez dezaten. Bestalde, aurreratu behar dut, gai guztietan bezala, hemengo hausnarketak ez direla ziurtasunak, etengabe birpentsatzera zabalik daudela eta behin-behineko ondorioak baino ez direla.

Hasi baino lehen, gizonen eta emakumeen balioez hitz egiten dudanean, argitu nahi dut, txarto uler ez dadin, kultura judeo-kristau-islamdar patriarkaleko -eta seguruenik gutxiago ezagutzen ditudan munduko bestelako kultura patriarkaletako- gutxiengoek, historikoki boterea izan dutenek -gizonak haietako gehienak, baina ez denak- gizonentzat eta emakumeentzat finkatu dituzten paradigmez ari naizela, ondo baitakit historian egon diren eta orain diren emakume eta gizon gehienek eredu horietatik norabide batean edo bestean aldentzen diren hamaika balio eskala, gustu, joera eta nortasun izan dituztela eta dauzkatela.

Politikoki zuzenak izan beharrak feminismoak dioen oro ontzat hartu eta zalantzan ez jartzera bultzatu gaitu askotan, haren ideia nagusien atzean ezkutatzen den errealitatearen irakurketa ofizialaz besteko interpretazioak baztertuta. Askotan, emakumeak baino gehiago, gizonok bultzatu ere, feminismo ofizialarekin aurkitu ditudan kritikoenak emakumeak eurak baitira, maiz diskurtso horrek emetasuna bizitzeko duten modua ukatzen diela sentitzen dutelako. Hori dela-eta, ematen du momentu batean denak bihurtu garela, ezpainetatik kanpora, feminista, zalantzan jartzerik ez dagoen ideologia nagusia balitz bezala. Baina feminismo ofizial horrek bultzatzen duen gizarte eredua sakonago aztertuta, hasi naiz pentsatzen erabateko matxismoaren garaipen atzeraezina ez ote dagoen haren baitan. Askok feminismoa matxismoaren ifrentzutzat hartzen dute, baina nago matxismo beraren jantzitik modernoena ez ote den, sarri. Neo-matxismoa, azken finean. Adierazpen arriskutsua da eta horregatik kontu handiz azaltzen ahaleginduko naiz.

Hasteko, ikusi behar dugu feminismoa, ideologia moduan, zer testuinguru historikotan eta nork bultzatuta sortu zen eta, horri lotuta, zein ziren aldarrikapen nagusiak, harrezkero, gure egunotaraino aldarrikapen nagusi horietan sakondu eta ildo beretik jarraitu baino ez baita egin, oro har. Feminismo mota asko egon daitezkeela jakinik -eta haien artean feminismo ofizialarekin guztiz kritikoak direnak, are erabat arbuiatzen dutenak edo, “ismo” horri hartzen dioten usainagatik, feminismo deitzeari ere uko egiten diotenak ere badaude-, batez ere adar ofizialari, mendebaldeko Estatu kapitalistek bultzatzen dutenari helduko diot.

Ez naiz aditua, baina historiografiari kasu eginez gero, feminismoa, mugimendu gisa, XIX. mendearen amai aldera sortu zen, aldarrikapen nagusia emakumearentzako boto eskubidea zelarik. Haren bultzatzaileak, oker ez banago, klase ertaineko emakume burgesak ziren. Harekin batera, aldarrikapen historiko nagusiak ardatz ekonomikoei lotuta egon dira: lan egiteko (soldatapeko izateko) aukera berdintasuna, soldata berdintasuna, ikasteko -langile izateko prestatzeko- aukera berdintasuna, enpresetan goi karguak betetzeko berdintasuna… Politikari edo, zehazkiago, botereari lotutakoak ere etorri dira, eta horren gailurra zenbait erakundetan ezarri diren “parekotasun” legeak eta kupoak dira. Halaber, jakina, Estatuaren egitura guztietan berdintasunez egoteko aldarria ere egon da; besteak beste, epaile, polizia, soldadu… izateko aukera berdintasuna. Bestetik, sexualtasunari, gorputzari eta genero rolei lotutako aldarriak ere agertu dira. Horiei dagokienez, nagusienak abortu eskubidearen -edo ama izan ala ez izan hautatzearen- aldeko aldarria -askotan zio ekonomikoen arabera erabakitzen dena-, eta sexu indarkeriaren aurkako borroka lirateke. Horiekin guztiekin batera, aldarrikapen txikiagoak ere egon dira -hauek ere ekonomikoak, batik bat-, hala nola Estatuak emakumeen etxeko lanak ordaintzekoa edo prostituzioa legeztatzekoa.

Lehen begiratuan, zentzuzkoak ematen dute guztiek eta daukagun gizarte eredu hau ontzat ematen badugu, bitan pentsatu barik haien alde egiteko modukoak. Baina zentzuzkoak, zer begirada edo balio eskalaren arabera? Ikus dezagun zein izan diren gizonezkoei eta emakumezkoei historikoki goitik eman zaizkigun eginkizunak eta balioak eta argiago ulertuko dugu.

Horretarako, gizarte eredu bat hartuko dut, kultura eredu nagusi eta menderatzaileak izan duen ehiztarien sistema patriarkala. Izan ere, gizarte guztiek ez dituzte balio eskala berberak, mundu ikuspegi berberak eta eginkizun banaketa berberak izan, ezagutarazi dizkiguten nagusiak egiturazko matxismoan edo patriarkatuan bat etorri badira ere.

Gizarte patriarkalean, ontasunaren eredua gizona izan da. Hura da izaki bukatua, buruzagia, legea, benetako gizakia. Haren balio nagusiak ehizatzeko eta besteak menderatzeko indarra eta gaitasuna izan dira. Gizonak ezin da umeez erditu eta, beraz, gaitasun hori gutxiesgarria da, amatasuna gizonezkoen eginkizunak betetzeko oztopo baino ez, beste izaki ahul horren, sasi-gizakia den emakumearen, zama gogaikarria -are gogaikarriagoa “zikin” edo “kutsatu” bihurtzen dituen hilekoa, batez ere sexu harremanetarako oztopo sentitzen denean-. Alabak izatea, gainera, lotsagarria da, emakumeen dohain bakarra gizonezko oinordekoak ematea baita -Biblia irakurtzea baino ez dago, ikusteko patriarken semeen zerrendak baino ez direla aipatzen-. Beraz, emetasunari lotutako ezaugarriak gutxietsiak izan dira historikoki, eta gizontasunari legozkiokeenak goretsi. Maitasuna, besteekiko ardura, elkar-laguntza, errukia, ahulekiko ardura, etxea, familia… traba dira gizonentzat. Beraz, haiek denak emakumeei dagozkie -eta halako joerak dauzkaten gizonak baztergarriak, maritxuak, ahulak haiek ere, azken finean, emakumeak bezalakoak direlako-. Horiek denak, noski, paradigmatzat hartuta; horregatik, gorriak eta bi ikusiko zituzten bestelako ezaugarriak zeuzkaten gizonek eta emakumeek euren burua zen bezala onartzeko eta besteen aurrean agertzeko. Hori horrela izan dadin ziurtatzeko, erlijioak jantzi morala eman dio emakumeen “betebeharrari”. Familia jainkoaren nahia da, eta emakume ororen derrigorrezko desira -eta patua- ama izatea. Emakumea ahula izatea merezi duen zigorra da, gizona bezain duina ez delako; azken finean, bekatuaren iturria -desiraren objektu debekatua- da emakumea.

Gizonari egotzitako balio eskala hori ideologia liberalak eta hark asmatutako kapitalismoak eta Estatuak eraman dute gorenera, antiklerikalismo erabilgarriz mozorrotuta maiz. Kasu honetan, gizarte patriarkalaren balioak batez ere ekonomiaren eta boterearen -politikaren- ikuspegi bat ezartzeko erabili dira. Balio gorena besteak menderatzea izanda, ekonomian ere kapitalista baten (eta Estatuaren) balio gorena beste enpresariak, merkatuak, kontsumitzaileak (eta Estatuak) menderatzea da; politikariarena beste politikariak eta herritar guztiak menderatzea, boterea, gobernua eskuratzea. Hobbesen filosofia: guztiok guztien aurkako gerra maila guztietan. Arrakastatsua, miretsia, goraipatua, edozein gerra motatan garaile irteten duena. Indarra ahultasunaren aurka, ahultasuna -mota guztietakoa, hortik gaixotasunari, zahartzeari, txirotasunari… eta emetasunari eta homosexualitateari izandako higuina, horiek denak ahultasuntzat jotzen direlako, gizarte patriarkalaren ereduan- deitoragarria baita. Horixe bera zen, besteak beste, Nietzscheren balio gorena. Errukiak ez du lekurik, ez gerran, ez negozioetan, ez politikan. Hortaz, maitasunari eta altruismoari lotutako jarduera guztiak gutxietsi behar dira. Familiak eginkizun bakarra du: gerlari eta morroi gehiago sortu eta heztea. Eginkizun hori beharrezkoa den bitartean, familia onargarria da.

Horixe da eredu kapitalistaren barruko tentsioa, familiari dagokionez: gustura ezabatuko luke, gorrotoaren logikari ihes egiten dion azken aterpeetako bat delako, baina hura behar du Estatuaren beharrak asetzen dituzten besoak berritzeko -gogora dezagun Aldous Huxleyk bikain marraztu zigun gizartea, klonazioari esker familiak herri atzeratu eta basatien bitxikeria bihurtu zirenekoa, gizaki guztien betebehar nagusiak sistemarentzat lan egin eta beti zoriontsu izatea zirelarik-. Beraz, komeni zaionean, Estatuak erlijioaren diskurtso moralista erabiliko du, alde baterantz bultzatzeko, eta komeni ez zaionean, diskurtso antiklerikal faltsua eta “erradikala” erabiliko du besterantz orekatzeko. Emakumeak -eta gizonak- presio horien bien artean kateatuta beti.

Larriena honakoa da: feminismo ofizial edo instituzionalak, emakumeen balioak -zenbat emakume hainbat balio, zalantza barik- bilatu, balioetsi eta haien arabera beste mundu bat asmatu beharrean, bere egin ditu eredu patriarkalak bultzatutakoak eta berdintasuna bilatzeko bide bakarra hautatu: emakumea gizon bihurtzeko bidea. Horrela, eredu patriarkalak egindako emetasunari lotutako balio guztien negatibizazioa bere egin, eta maitasunaren, sentiberatasunaren, elkartasunaren, elkar-laguntzaren aurkako diskurtsoa eraiki du, gizonak eta emakumeak elkarren arerio bihurtuta. Ez da harritzekoa batzuengan sentitzen den gizon guztiekiko gorrotoa, androfobia: hura izan nahi eta ezin. Zoritxarrez, gainetik kentzerik ez duten emetasunari gorroto diote. Gizarte patriarkaleko gizonentzat haurrak, adinekoak, gaixoak… zaintzea zama, katea, arrakasta ekonomikorako oztopoa bada, emakume feminista patriarkalentzat -neo-matxistentzat- ere maitasunak gidatutako jarduerak oro zama, katea, kartzela bihurtu dira. Gizarte patriarkaleko gizonentzat balio nagusiak arrakasta ekonomikoa eta botere nahia badira, emakume feminista patriarkalak ere arrakasta ekonomikoaren eta boterearen atzetik jarri dira, hil ala biziko lehian.

Horrela uler daiteke hainbat gizon eta emakume ezkertiarren artean emakume gerrillariek sortzen duten miresmena. Haiengan ametsa gauzatzen da. Gizarte patriarkaleko gizonen balio eskala erabat bere egin duen emakumea ikusten dute, basakeria gizonen pare erabiltzeko kapaz den emakumea, gerra egiteko eta goitik beherako sistema hierarkiko eta diziplinatuan bere tokia betetzeko gai den eta, aldi berean, gizonentzat desio objektu ezkutua den izakia. Uste dut ez dela kasualitatea azken gobernu sozialistan gerraren ministroa -Defentsa Ministerioa diotsote Gerra Ministerioa zenari, eta Afganistanen soldaduak izatea, seguruenik, “defentsa” kontua baino ez da…- Carmen Chacon izendatu izana. Nork bere borrokak borrokatu behar ditu, noski, eta seguru nago emakumeek ez dutela inoren beharrik euren borrokak eurek borrokatzeko -dirudienez, feminista batzuek uste dute emakume “ahulek” Estatuaren laguntza behar dutela aurrera ateratzeko-, baina horretarako ez dut uste gizonezkoek sortutako borroka paradigmei eta estetikari jarraitu behar dietenik.

Feministen eginkizuna kontrakoa ere izan zatekeen: gizonoi maitasunaren, elkartasunaren, errukiaren, elkar-laguntzaren… edertasuna erakutsi, balio haiek goresten irakatsi eta gorrotoak, botere eta arrakasta nahiak bultzatutako balioak gutxiesteko bidea gure begien aurrean jarri. Horrela, agian, guk haiei lotzen dituzten kateak seme-alabak, bikotekideak, gaixoak eta aitaita-amamak direla irakatsi beharrean, haiek irakatsiko ziguten benetako katea soldatapeko lana dela, egunero txanpon batzuk ateratzearren, telebistak nahiarazten dizkigun mila tontakeria erosteko dirua izatearren, gogoko ez dugun zeregin batera abiatu eta gure bizitzako ordurik onenak eginkizun hari ematea dela daroagun katerik astunena. Arrakastak edo botere nahiak baino atsegin handiagoa ematen duela gure beharra duenari laguntzea, saririk espero barik. Irabazten aterako ginen denok eta ardurak eta premiak elkarrekin eta berdintasunean hautatu eta banatzeko askoz askeagoak ginateke.

Gizarte patriarkalaren ikuspegi zikiratu horren erruz, emakumeek guk baino sarriago, hobeto edo maitasun handiagoz egin dituzten eginkizun horiek guztiak gutxietsi ditugu eta, okerragoa dena, emakumeei ere gutxietsiarazi dizkiegu, gure gizartean “prestigiorik” ematen ez dutelako. Eta hori, emakumeen kalterako ez ezik, gizonon kalterako ere izan da, hots, gizaki guztion txarrerako, geure buruari maitasunez jarduteko aukerak murriztu dizkiogulako eta behar genuen eta dugun benetako iraultza atzeratu baino egin ez dugulako -ez ahal da betiko izango!-.

Bestetik, emakumeak “gizonezkoenak” ei ziren esparruetan sartu direnetan, gizonezkoek ezarritako ikuspegi berbera erabili dute haietan jarduteko. Azken finean, haiei heltzeko bultzada ez da emakumeen erabaki aske eta kontzientetik atera -ezta gizon gehienon erabaki aske eta kontzientetik ere-, sistemak oso ondo pentsatutako operazio batetik baino. Horrela, esan legez, feminismo ofiziala neo-matxismoa baino ez da izan. Emakumeak gizonezkoek diseinatutako sistemaren borondatezko mendeko bihurtzeko estrategia ezin hobea. Emakumeei “eman” zaien “eskubide” bakoitza ez da haiek askatu eta berdintasuna eskuratzeko urrats bat, guztiontzako kate estuago bat baizik.

Horregatik, feminismoak, benetako berdintasuna bilatzen duen mugimendua izan nahi badu, lehenbizi honako hausnarketa egin behar luke: berdintasuna zertan? zer ereduren arabera? berdintasuna gu gizonezkoak bezalakoak izateko, haien balioak indartu eta geureak lurperatzeko? berdintasuna gizarte eredu patriarkalaren arabera goitik behera eraikitako Estatuan eta kapitalismoan? Ala hutsetik hasi behar genuke geure mundua, geure balioak, geure harremanak, geure nortasunak, geure gizartea, geure gorputzak… eraikitzen, emakumeok eta gizonok, gizakiok, denok batera eta benetako berdintasunean?

Pentsa dezagun emakumeak gizonekin berdintzeak (zergatik ez da alderantziz izan, gizonak emakumeekin berdindu? edo, egokiena, elkarrekin zertan eta norantz berdindu eta zertan ez erabaki? aniztasuna askoz aberatsagoa, emankorragoa eta askeagoa delako) zer “aurrerapen” ekarri duen: emakumeek -herri batzuetan- boto eskubidea lortu zuten eta…, zelako gobernuak atera dira hautestontzietatik, ezer aldatu da, gizarte ereduak hobetu dira gobernu horiei esker, aintzat hartu dituzte emakumeen balioak gobernu horiek?; emakumeak gizonezkoek egiten zituzten soldatapeko lanetan hasi dira eta…, morrontza bikoitzean ez dira sartu, bada, emakume -eta gizon- anarkistek eurek aspaldi salatu zuten bezala, hain zuzen ere, lehen egiten zituzten zereginak gutxietsita, zama gorrotagarritzat hartuta, gizonezkoak haiei heltzeko prest egon ez direlako?; emakumeak gobernuburu bihurtu dira -gogoratu behar da aspaldi ere erreginak egon zirela eta horrek ez zuela gehiegi aldatu erresuma horien izaera totalitario eta inperialista, Ingalaterra edo antzinako Egipto eta Kleopatra ospetsua gogoratzea baino ez dago- eta, zer aldatu da onerako haien gobernuetan, emakume izateagatik? Margaret Thatcher eta Angela Merkel, Esperanza Aguirre, Yolanda Barcina, Michelle Bachelet…, ezagun egiten zaizkigu?; emakumeek enpresak zuzentzea eta administratzea lortu dute eta…, galdu dute enpresa horiek euren izaera esplotatzailea edo hobetu da haietan emakume langileen egoera?; emakumeak polizian eta armadan sartu dira, epaile bihurtu eta…, aldatu da haien izaera errepresibo, edo hiltzailea, haien ankerkeria? gogoratzen naiz, honi dagokionez, Espainiako Polizia Nazionala istiluen aurkako taldeetan emakumeak sartzen hasi zenean, lagun batzuek esaten zidatela -horretan eskarmentua izan zutelako esan ere- nahiago zutela emakume polizia batek ez atxilotzea, gizonezkoen pare egon nahi horretan askoz basatiago jokatzen zutelako, indarkeria mailan ere “gizonak baino gizonago” bihurtuta, “ahul” ez agertzeko…

Aipatutako aldarrikapenen artean, oso bitxia da Estatuek etxekoandreei soldata ordaintzeko garai batean egiten zen aldarrikapena -gaur egun argi dago Estatuaren kutxa ez dagoela holako alaitasunetarako-. Lehen begiratuan aldarrikapen onargarria eman dezake, baina, azken finean, lerro artean irakurriz gero, ondorio bi atera daitezke: mundu honetan ez dago ezer musu truk edo maitasunez egiterik balioa galdu barik -eta emakumeek ere horrela ikasi behar zuten, ahalik eta lasterren-, eta dirua bikotekidearen eskutik onartzea baino duinagoa da Estatuaren eskutik jasotzea, horrek “independentzia ekonomikoa” ematen ei duelako. Egiten den guzti-guztia monetarizatu behar da -zer eta kontsumitzeko ahalmen handiagoa izan dezagun, noski-. Jakina, pentsaera hori ezin hobea da Estatuaren beharra elikatzeko. Lehen, legez, senarraren mendeko zen emaztea. Orain, Estatuaren mendeko da emakumea, gero eta gehiago. Kasu batean zein bestean, inoiz ez bere buruaren jabe. Objektu beti, inoiz ez subjektu, feminismoak berak objektu bihurtu baititu emakumeak, Estatu gurasokeriaren kate hertsatzailearen mende.

Are bitxiagoa da, aldarrikapen feminista delakoan, prostituzioa legeztatzeko eskatzea, batzuek, oso aurrerakoiak direlakoan, egiten duten bezala. Estatuak aldarrikapen hori behar du, egon daitezkeen errezelo moralak ahultzeko. Azken finean, askoz egokia litzateke emakume horiek -eta batez ere haien atzean dauden gizonek- egiten duten jarduera ekonomikoa legearen barruan egotea eta zergak ordaintzea. “Babestuago” leudeke, gainera. Zentzuzkoa dirudi, hola ulertuta, baina prostituzioa, jarduera moduan, nekez defenda daiteke. Batzuek, zurigarri, esango dute puta batzuek gustura eta euren gogoz dihardutela, eta haiei legez lan egiteko aukera eman behar zaiela. Berriz ere, gizonei -sexu esklabotzaren onuradun nagusiak eurak- komeni zaien irakurketa sinplifikatzaile, atzerakoi eta patriarkala. Sexua era osasuntsuan bizi bagenu, zama moralik, taburik eta konplexurik gabe, benetan denok, emakumeek eta gizonok, gizakiok, geure gorputzaren eta, batez ere, geure buruaren jabe bagina, prostituzioak ez leukake lekurik. Gainera, “nahi duelako” prostituitzen den emakume bakoitzeko, seguru nago milioi batek modu batean edo bestean derrigortuta eta gogoz kontra egiten dutela. Baina gizarte patriarkalak buruan sartu digu munduko lanbiderik zaharrena delako leloa -eta ikuspegi ezkertiar batzuek erromantizismoz jantzi dute drama-, berezkotzat eta saihestezintzat harrarazi digu milioika neska-mutil, gizon eta emakumeren eguneroko tragedia den jarduera. Prostitutak benetan babestu nahi baditugu, haien onerako zerbait egin nahi badugu, eman diezaiegun beste zerbaitetan jarduteko aukera.

Bestalde, pentsatu behar da noiz eta zer helbururekin “eman” zaizkien “eskubideak” emakumeei. Pentsa daiteke feminismoa emakumeek askatasunez eraikitako ideologia dela, baina “emakumeen” aldarrikapenei “men” egiteko uneak eta haien onuradunak aztertuz gero, ikusiko dugu oso bestelakoa dela kontua:

Emakumeei boto emateko “eskubidea” eman zitzaienean, emakume burges eta kultuen botoa -egun bezala, haietako asko manifestazioetan ateratzen ziren bitartean, etxeko lan “desatseginak” bigarren mailako emakume txiroek egiten zituzten- beharrezkoa zen Estatua eta kapitalismoa -botoa batez ere emakume burges horiek emango baitzuten- indartzeko eta partitokrazia parlamentarioari zilegitasun handiagoa emateko.

Lan indar gehiago behar zenean, emakumeak soldatapeko lanetara bultzatu zituzten -AEBn ere, lan indar gehiago behar zutenean beltzak “askatu” zituzten, haiek proletarizatu eta iparraldeko industriak elikatzeko, orain hegoaldeko etorkinekin egiten den bezala, euren herrietatik kanpo estrategia askoren bidez eta egoera guztiz dramatikoetan bultzatuta europarrek nahi ez dituzten lanpostuak har ditzaten eta Gizarte Segurantzaren kutxak eta europarren jaiotza-tasa urria orekatzeko, kasurik pribilegiatuenetan, txarrenetan paperik gabeko esklabotzan murgiltzen baitituzte batzuk aberasteko behar den azpi-ekonomian; haiei guztiei “eskubideak” pixkanaka onartzea Estatuarekiko fideltasuna ziurtatzeko estrategia oso adimentsua izan daiteke, behar denean arazo guztien errudun bihurtzeko erabiltzen dituzten bitartean, diskurtso bikoitz oso interesatuan-, eta enpresen interesei jarraituz, Unibertsitateak haientzat ere zabaldu; bide batez, lanean ere emakumeen eta gizonen arteko lehia bultzatu zuten, eta langile guztien baldintzak okertu, eskulan gehiagoren artean hautatzea zegoelako, emakumeen soldatak baxuagoak beti. Baldintzak zelan okertu diren ulertzeko, nahikoa da ikustea emakumeak lan merkatuan sartu aurretik klase ertaineko pertsona baten soldata nahikoa zela familia aurrera ateratzeko, eta egun klase bereko bikotekide bien soldatekin ere ozta-ozta iristen dela hilaren amaierara, besteak beste, kontsumo “premiak” muturrera eraman direlako. Beraz, ematen du merkatuak askoz lehenago ulertu zuela kontsumo mailari eusteko eta enpresen irabaziak handitzeko familia bakoitzeko pertsona bik egin beharko zutela lan, gutxienez.

Armadak krisian zeudenean, kalean haien aurkako mugimenduak guztiz gizarteratuta eta onartuta zeudelako eta modernizatu behar zirelako, profesionalizatu eta emakumeak -eta ondoren etorkinak; AEBn homosexualak ere “onartzea” neurri izugarri demokratikotzat saldu zen, armadaren aldeko propaganda operazio ikusgarri batean- onartu ziren.

Estatu aparatuetan emakumeari leku handiagoa emanda, berdintasunean aurrera egin baino askoz gehiago, Estatua sendotzea lortu da. Kapitala ere bai. Normala da. Mendeetan emakumeei esan bazaie besteak menderatzea, boterea izatea, materialki aberastea gauzarik desiragarrienak direla, azkenean haietarako guztietarako “aukera” ematen zaienean zelan egingo diote uko! Estatuaren eta kapitalismoaren defendatzailerik sutsuenak izango dira, haiek ere gizonen arabera hain desiragarriak diren plazer horiek dastatu nahi dituztelako. Ez da haien errua hala nahi izatea eta ezin bestela izan mendeetako doktrinamenduaren ondoren. Bestalde, daukagun gizartea hau bada, ez dago ukatzerik emakumeek gizonek egiten dituzten gauza berberak baldintza berberetan egiteko “eskubidea” daukatela -edozein gizartetan behar lukete, eskatu beharrik gabe, erabateko aukera berdintasuna-. Baina, gizonok zein emakumeek, gizarte honekin konformatzen gara? Eredu honetara etsi dugu? Aukera berdintasunik izan dugu hura hautatzeko?

Sistema hau gorrotoak elikatzen du, gorrotoa guztiz funtzionala da Estatuarentzat eta kapitalismoarentzat. Gizartea zatituta egotea, elkarren arerio sentitzea, elkarren lehian, aurrez aurre. Herritarren arteko elkartasuna, batasuna, maitasuna, elkar-laguntza… arriskutsuak dira oso sistemarentzat. Ildo horretan, feminismo instituzionalak lan handia egin du sistemaren alde, sexuen arteko gorrotoa bultzatuz. Daukaten bide bakarra gizonen balioak bere egin eta gizonek diseinatutako borroka zelaian eta arauekin haiekin lehiatzea dela barnerarazi zaie emakumeei. Benetako lehia agertzen ez den esparruetan, artifizialki sortu behar da. Helburua, gainera, ez da gizona bezalakoa izatea, bera baino “hobea” izatea baizik. Gizakiak arriskutsuak dira eta ezinbestekoa da edozein harreman motatan argi izatea ez garela gizakiak, gizonak eta emakumeak baizik, ondo bereizita eta elkarren aurkari.

Bestalde, Estatua, kapitalismoa, gizarte eredu hau, berez, egiturazko indarkerian oinarritzen badira ere, indarkeria mota batzuk ezkutatu eta bakan batzuei jarri behar zaie bozgorailua edo lupa. Indarkeria, gehienetan, botere harreman baten adierazpena da, eta indartsuak darabil ahularen aurka -edo ahulak indartsuaren aurka, indartsua bere indarraz kontura ez dadin-. Botere harreman horren arabera, gurasoek erabil dezakete seme-alaben aurka, edo seme-alabek gurasoen aurka; patroiek erabil dezakete langileen aurka, edo langileek patroien aurka; gobernuek erabil dezakete herritarren aurka, edo herritarrek gobernuaren aurka; herri inperialistek erabil dezakete herri menderatuen aurka, edo herri menderatuek herri inperialisten aurka; aberatsek erabil dezakete txiroen aurka, edo txiroek aberatsen aurka; bikotekide batek erabil dezake beste bikotekidearen aurka; gizakiek erabil dezakete beste izakien aurka, edo beste izakiek gizakiaren aurka; gizonek erabil dezakete emakumeen aurka, edo emakumeek gizonen aurka; gizonek erabil dezakete gizonen aurka; emakumeek erabil dezakete emakumeen aurka… Baina, esan bezala, indarkeria mota horien guztien artean, sistemaren bozgorailuek, komunikabideek, batzuekin bonbardatu eta besteak isilaraziko dituzte. Erabilera ez da neutroa, eta beti pentsatu behar genuke zer ezkutatzen den ikusarazten digutenaren atzean. Sistemari guk zerbait oso argi ikustea interesatzen bazaio, susmatu behar genuke atzean ikusten ez dugun mekanismoren bat jarri dela martxan.

Emakumeen aurkako indarkeria aspaldikoa da, eta sistema patriarkalak berak bultzatu du. Gerra guztietan, menderatutako herriko emakumeak bortxatzea aitortu gabeko lehen arauetako bat da -duela zenbait urte txanponaren ifrentzua ikustea tokatu zitzaigun, Irakeko inbasioan, emakume soldadu haren argazkia erakutsi zigutenean, biluztutako gizona txakur gisa zerabilela, eta ez da harritzekoa, emakume hark sistema eta mundu ikuspegi oso bat barneratu baitzuen soldadu egitea erabaki zuen unetik-. Emakumea gizonaren desio iturria da -baita gizona emakumearena ere, normala denez, batzuetan hori ahaztarazi nahi badigute ere; desio homosexualak bezain berezkoak biak-, eta horrek sortzen duen tentsioa modurik makurrenetan lasaitzen da maiz. Baina Estatuen oinarria armada eta gerrak izanda, armadek gerretan egiten dituztenak ezin dira zalantzan jarri eta hobe haiek isiltzea, politikoki gure alde erabiltzerik ez badaukagu, behintzat. Lanean ere, emakumeen -eta gizonen- aurkako indarkeria etengabea da, baina sistema kapitalistaren oinarria ezin da kolokan jarri eta emakumeen eta gizonen arteko gerra elikatu behar da soldatapekoen eta jabeen artekoa uxatzeko. Familian ere indarkeria ez da falta eta modu askotan agertzen da. Luzaroan, hori dena ere ezkutatu egin da, familia eredu sakratu bakarra egon den eta hura erakustea funtzionala izan ez den bitartean. Orain, ordea, interes berezia dago indarkeria horren alde bat -eta bakarra- egunero jartzeko gure begien aurrean. Bikote homosexualetan dauden indarkeria kasuak tabu dira oraindik. Genero indarkeria esaten diote, edo indarkeria matxista. Alde batetik, kasu askotan hala dela ukatzerik ez badago ere, eta haiek inolaz ere gutxietsi barik, pentsatu behar genuke gizonen eta emakumeen artean dauden indarkeria kasu guztietan generoa edo matxismoa ote den eragilea, salbuespenik gabe. Bestetik, geure buruari galdetu behar genioke zein den indarkeria mota bat eta bakarra egunero gure aurrean jartzeko helburua eta, era berean, zein diren horren emaitzak. Eta, batez ere, indarkeria mota guztietan bezala, hartzen diren neurriak hura desagerrarazteko diren ala beste xederen bat duten. Indarkeriaren zioetan sakontzen ari gara, ala haiek ezkutatzen eta sintomak baino ez erakusten. Dirudienez, Stieg Larssonek bizia galdu zuen Suedia bezalako herri “eredugarrian” eskandaluzko zifren atzean ezkutatzen den errealitatea agertzeagatik. Jakina, askoz errazagoa da azalpen sinpleak eta norabide bakarrekoak ematea eta haiei heltzea, arazoek eduki ditzaketen konplexutasun guztiak ulertzen saiatzea baino, batez ere konplexutasun horiek sistemaren erroak ukitzen badituzte.

Izan ere, gorrotoan, lehian, kontsumismoan eta indarkerian oinarritutako gizartean bestelakorik espero genezake, gure gida espirituala zaborra besterik ematen ez duen telebistaren doktrina dugunean? Gizakiok galduta gaude eta ez daukagu helduleku etikorik ezta gatazkei, frustrazioei, bakardadeari, ezintasunari, beldurrei, antsietateari… aurre egiteko tresnarik. Maitasunak balioa galdu du, aspaldi, gizartea desegituratuta dago eta komunitate sena galdu du, eta geratzen zaizkigun aterpeak -familia eta lagunartea, batez ere- ahuldu eta suntsitzeko lanean ari dira.

Aztertzen ari naizen berdintasunaren ikuspegi horretan eredu baten barruko ekonomia eta botere borrokari baino ez zaio begiratu, eta, gainera, espiritualtasun eta etika oro desagerrarazi eta eredu haren atzean gordetzen diren balioak ezkutatzea ezinbestekoa zenez gero, gure begien aurrean emakumeak eta gizonak bereizten dituen generoa, sexua, alde biologikoa baino ez da jarri. Emakumea gizonarekin berdindu nahi izan da, ez alderantziz, ez ezarritako eredutik at. Eta bien arteko harremanak aurrez aurreko lehia bilakatu dira. Horrela, ez da arraroa egungo emakumeek eta gizonok geure nortasuna eraikitzeko, geure sexua bizitzeko eta harremanak eraikitzeko hainbeste zailtasun izatea. Emakumeek -eta gizonok- moralak ezarritako ereduaren edo interes ekonomikoak ezarritako bidearen artean hautatu behar dute. Ez daukate modurik euren bidea, euren eredua, euren baitatik eraikitzeko. Ezkerreko ideologia “progresista” eta “iraultzailea”k erakutsi die naturak ezarritako “kateak” hautsi eta moral klerikalari aurre egin behar diotela, horretarako gizonak borrokatuz eta gizon bilakatuz. Moral kristauak erakutsi die gizonaren atseginerako eta Jainkoaren borondatea betez seme-alabak ekartzeko makina bat direla. Dirudienez, ez dago beste eredurik. Eta eredu biak gizarte patriarkal matxista berberak eraiki ditu, kasu bietan, emakumeen balio etiko eta pertsonalak eta haien balizko gizarte ereduak gutxietsiz.

Euren gorputza bizitzeko modua ere su biren artean dago. Alde batetik, gizonen gutiziarako zaindu behar dute gorputza, haien desiren arabera moldatu, edertasun kontzeptu jakin bati erantzun. Bestetik, eder sentitzeari, seduzitzeko gogoari uko egin behar diotela agintzen zaie, gizonekin mesfidatiak izan, bestela haien mendeko izango direlakoan. Batzuek eta besteek erabaki dute emakumeak ez direla gai zer nahi eta behar duten erabakitzeko; besteek interpretatu behar dute beti zer sentitu behar duten eta zelan ulertu behar dituzten euren gorputza, euren gogoa, euren libidoa, gizonek haiekiko dituzten portaerak… Harremanak feministek ezarri duten bezala ulertzen ez badituzte, kolonizatuta daudelako eta jakin gabe ere matxistak direlako da. Publizitateak erakusten dituen emakumeak bezalakoak ez badira edo gizarteak ezarritako interesak eta jarduerak bilatzen ez badituzte, ez dira bizitzan ezer izango, ez dute arrakastarik lortuko.

Zoritxarrez, Esperanza Aguirreren hitzak -ez berak ematen dien zentzuan, zalantza barik- Acratosaurioarenak bezain egiazkoak dira. Moral kristauak ama eta emazte fin eta saiatuak izateko eskatzen die, seme-alabak izatera bultzatzen ditu -eta abortua, haren aurka agertu baina ordain dezaketen familia aberatsen pribilegio hipokrita da-. Baina erlijio feministak, Estatuaren egungo premiak, “askatasun” ekonomikoaren alde eta gizonen pareko jarduteko edozer sakrifikatzeko gertu nahi ditu; langile, ama edo bikote baino lehenago; dirua maitasunaren aurretik. Gozamena, atsegina, zoriontasuna, gainera, derrigorrez bilatu beharrekoak dira, ulertzeko modu bakarra dute eta ez daude erantzukizunari lotuta, oinarria eskubideak direlako, eta ez betebeharrak. Horrela, zaila da pentsatzea emakumeei erabakitzeko askatasun handirik geratzen zaiela. Gizonezkooi ere geratzen ez zaigun bezalaxe, baina maila larriagoan. Hala sentitu duelako ama izan eta soldatapeko izateari uko egin dionak -agian, besterik gabe, enpresa baten morroi bilakatzeko asmorik izan ez duelako- hamaika azalpen eman beharko dizkie besteei eta bere buruari bere erabakia “zuritzeko”, batez ere bere burua aurrerakoi, ezkertiar eta iraultzailetzat badu. Oso bitxia da, seme-alabak izan dituztenean, haiek haztearren, euren sormen lanari uko egin eta idaztea beste une baterako utzi duten zenbait gizon idazle ezagutu ditut azken urteotan -eta ahalke barik adierazten dute seme-alabok euren zoriona direla-, aurrerakoiak eta ezkertiarrak haiek denak, kontzientzia handikoak eta, beharbada, euren erabakia hartu duten gizonak direlako, eta ez emakumeak, ez dakit inork esan dien seme-alabak, bikotekidea eta etxea kateatzen dituzten oztopoak direla eta ez lioketela euren pasioari uko egin behar mendeko bizitza bat izateko. Jakin nahi nuke zer entzungo zuten emakumeak izan balira…

Esandakoaren eredu ezin hobea da publizitate kapitalista. Seguruenik, jende askok izango du gogoan frankismoaren garaiko etxetresna elektriko marka ezagun baten zuri-beltzeko iragarkia. Han, garai hartako estilo apaineko klase ertaineko emakume eder batek larritasun eta itxaropenez begiratzen zion, zutik eta atzetik, berak prestatutako oilaskoa jaten zuen senarrari, garai hartako pelikuletako galai frankista horietako bat. Senarrak plateraren gozoa laudatzen zuenean, emazteak arnasa hartu eta berekiko ziotson sukalde modernoari, eskerroneko: <<Zenbat ordu zoriontsu emango didazun>>. Garai hartako matxismoaren paradigma da iragarkia. Baina duela pare bat urte, Txilen, feminismo instituzionalaren paradigma den iragarki ezin matxistagoa ikustea tokatu zitzaidan. Matxismo atzerakoiaren eta feminismo patriarkal aurrerakoiaren uztarketa perfektua. Aurrekoaren bertsio modernoa baino ez zen, azken finean. Kasu honetan ere, etxetresna elektriko marka ospetsua zen iragarlea. Emakume gazte, eder -gure garaiko edertasun ereduaren arabera, esan nahi baita-, lirain, bizi eta modernoa zen protagonista, klase ertainekoa hura ere. Harro zioskun bera, aldi berean, chef -etxeko sukaldari-, psikologo -ama-, hizkuntza aditua -ama berriz, haurrei etxeko-lanetan laguntzen-, ez dakit zer arlotako langile -bulego moderno batean ageri zen-… eta ez dakit zenbat gauza gehiago zela. Guztietan irribarretsu, fresko, neke aztarna barik. Hori dela-eta, honakoa haren buruari ziotsona: <<Harro nago super-emakumea izateagatik>>. Eta elektrotresnei esker, “askeagoa” ei zen. Uste dut super-emakume horrekin pozik bizi zen gizona ere ageri zen non edo non. “Super-emakumeen” marka farandulako programa batean ere iragartzen zuen haren aurkezleetako batek, bera ere emakume eder, moderno eta “emantzipatua”. Azken finean, hamaika lan eta bosti lotuta egonda, gizona baino gehiago dela erakusten ei du eta muturreko esplotazio horrek harrotasun eta pozerako zioa behar du, antza.

Ondorioak atera nahi badira, honakoa esango nuke: berdintasun mota guztien alde nago, baina berdintasuna askatasunean baino ez da posible. Askatasunak baldintza bat behar du, ordea: aukera guztiak maila berean egotea. Hortaz, gizarte eredu patriarkal batean, Estatua eta kapitalismoa nagusi diren bitartean, emakumeen eta gizonen -eta, oro har, gizakien- arteko benetako berdintasuna ezinezkoa da, balio eskala gizonek (gizon batzuek, gutxiengoak, eliteak) ezarri duten sistema batean, ez dagoelako aukera berdintasunik nork bere balio eskalaren arabera hautatzeko. Arrakasta ekonomikoa eta boterea balio gorenak diren gizartean, ezin dut askatasunez hautatu nire lehentasuna soldata lortzea eta lanean gora egitea den, ala sari bakarra maitasuna izango duen jarduera batean jardutea. Izan ere, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna baino askoz gehiago behar dugu: gizaki guztien arteko aukera berdintasuna. Lehen batez ere emakumeek egiten zituzten lanak eta eginkizunak, hala nola haurrak, gurasoak, gaixoak zaintzea, etxea txukun edukitzea eta otorduak prestatzea -ahaztu barik horiek baino askoz gehiago ere egin dituztela beti, batez ere beti egon diren emakume nekazari eta langileek-, eta maitasunez eta ordainik eskatu gabe egiten diren jarduera guztiak, maitatzen eta balioesten ikasi bagenu, emakumeei zerbait irakasteko aukera eman bagenie, soldatapeko lana baino hobetsiko genituzke haiek denak, beharbada, eta zamatzat hartu beharrean, gustura egin geure haiek guztiak. Orduan bai, aukera legoke, berdintasunez, askatasunez eta doktrinamendurik gabe hautatzeko, emakumeek eta gizonok, ama edo aita izan nahi dugun -edo ez dugun izan nahi-, zer lan egin nahi dugun, zein diren gure lehentasunak, zelan eta norekin bizi nahi dugun gure sexualtasuna, zer eta zertarako ikasi nahi dugun… Bestela esanda, gure denbora zertan, norekin eta zertarako erabili nahi dugun eta gure emetasuna edo gizontasuna -edo biak- zelan bizi nahi ditugun hautatzeko askatasuna. Baina sistemarentzat arriskutsua litzateke, seguruenik bai emakumeek bai gizonok ohartuko ginatekeelako egiten ditugun -sistemak behar dituen- gauza gehienak ez ditugula egin nahi eta ez dutela merezi, kontsumitzen ditugun produktu gehienak ez ditugula behar eta kalte egiten digutela guri eta gu parte garen inguruneari, eta posible dela beste balio eskaletan oinarritutako gizarteak eraikitzea, hasieratik berdintasunean eta adostasunez eraikitakoak. Indarkeriak ere askoz leku txikiagoa izango luke, eta sistemarena ere ez genuke onartuko.

Bukatzeko, beste zerbait argitu nahi dut. Beharbada, testua irakurrita, uler daiteke nire ustez patriarkatuak ezarritako prozesu guztietan, iraganekoetan zein azken mendeotako bultzada berrian, emakumeak biktima eta objektu pasibo hutsak izan direla. Hori egitea berriz ere diskurtso neo-matxistarekin bat egitea litzateke, eta errealitatetik kanpo kokatuko ninduke. Ez. Gauzak aldatzeko onartu behar dugu patriarkatuaren ezarpenean emakumeek gizonek beste egin dutela. Alde batetik, era aktiboan, patriarkatuaren oinarri izan den esplotazioari eta rol banaketari emakume askok etekin handia atera diotelako, piramidearen goiko erpinean egonda, itzalean zein agerian. Neo-matxismoaren bultzatzaile eta onuradunen artean, noski, ez dira emakumeak falta. Bestetik, era pasiboan, sistema patriarkala zuzenean bultzatu ez arren, emakume asko, gizon asko bezala, oso eroso sentitu direlako. Honetan ere La Boétieren Borondatezko morrontzaren diskurtsoak esanahi osoa hartzen du. Gutxiengo batek gehiengoa menderatzeko derrigorrezkoa da gehiengoa menderatuta bizitzeko prest agertzea. Pasibotasuna, askatasunari uko egitea, gizatasuna galarazten badigu ere, oso tentagarria da, bizitza errazten zaigulako. Azkenik, garai guztietan, ez dira gutxi izan sistema patriarkalari aurre egin dioten emakumeak -eta gizonak-, estrategia batzuk edo besteak erabilita, hura saboteatzeko modu asko erabili direlako -armak hartzea modu bat baino ez da, eta gehienetan ez da eraginkorrena izan aldaketa sakonak lortzeko-, eta haietan emakumeak ere protagonista izan dira. Beraz, patriarkatua -eta hark sortutako Eliza, Estatua eta Kapitala- menderatzeko eta gizartea errotik aldatzeko bidean, ez dut uste gizonen eta emakumeen borrokak daudenik, eta banaketa horrek emakumeak eta gizonak ahuldu baino ez gaitu egiten. Gizaki guztiak emantzipatzeko borroka bakarra da, gizaki guztiok batera, aukera berdintasunez eta estrategiak eta helburuak adostuta, egin beharrekoa. Hori horrela ulertzen badugu, urrats handia emango dugu emakumeen emantzipaziorako eta benetako berdintasunerako bidean, emakume emantzipaturik gabe ez baitago gizon emantzipaturik, beltz emantzipaturik gabe zuri emantzipaturik ez dagoen bezala, edo homosexual emantzipaturik gabe heterosexual emantzipaturik ez dagoen bezala. Nire benetako askatasuna beste guztiak ere aske direnean baino ezin da gauzatu. Besteen kateek neu ere lotzen naute. La Boétiek ere argi ikusi zuenez, herria lotzeko darabilen tiraniaren kateak tiranoa bera lotzen du herria beste. Inoiz txakurrik paseatu baduzue, erraz ulertuko duzue. Txakurrari heltzen dion eta mugimenduak mugatzen dizkion uhalak geuri ere heltzen digu eta mugimenduak murrizten dizkigu. Uhaletik askatu nahi badugu, hari jaregin eta txakurra askatzea dugu irtenbide bakarra. Tiranoaren egoera tragikoagoa da, txakurraren kasuan ez bezala, hark jakin baitaki kateari jareginez gero herri askea ez dela haren eskua miazkatzera itzuliko, haren lepoaren bila baizik.

Paradigmak elkarrekin birdefinitzen hasi behar genuke, ezta?

M31 -Europako kapitalismoaren aurkako ekintza eguna – Día de acción europeo contra el capitalismo

Posted in Anarkismoa, Ekonomia, Gizartea, Politika with tags , , , , , , , , , , , , , , , on 2012/03/07 by aselluzarraga

Europako zenbait erakundek ekintzarako deia egin dute, martxoaren 31rako, kapitalismoaren aurka bat egiteko. Deialdi interesgarri horrekin bat eginez, hemen uzten dizuet adierazpena, gazteleraz.

Diversas organizaciones europeas han realizado un llamado a la acción para el 31 de marzo, para combatir el capitalismo. Sumándome a esta interesante convocatoria, dejo aquí el comunicado en castellano.

Adierazpena

Europako kapitalismoaren aurkako ekintza eguna
2012ko martxoaren 31 | march31.net

Europa eta Europar Batasuna alarma egoeran daude. Azken hiletan, kredituaren uzkurtzea eta euroguneko krisia larriagotu dira, eta Europako zenbait goi-bileratan premiazko neurriak hartu dira kapitalismoa salbatzeko. Politikarien eta hedabideen arabera, neurriok ezinbestekoak dira kolapsoa, atzeraldia eta txirotasun handiagoa saihesteko. Aurre egiten ez badiogu, hondamendi erretorika horrek merkatuaren erreforma neoliberalari prestatuko dio bidea, eta horrek gizarte ondorioak izango ditu datozen hamarkadetan. Lehenengo krisi urteetan, esan ziguten kapitalismoa arautu behar zela, bankuek eta enpresa handiek eurek eragindako krisiaren kostua ordaindu behar zutela. Guztiz kontrakoa gertatu da, ordea: Europar Batasunak, haren Estatu kideek eta sartu nahi duten herriek “lehiakortasun” handiagoan eta austeritate neurri lazgarrietan jarri dituzte euren itxaropenak “konfiantza” eta etekin pribatuak bermatzeko. Baina horrela, hain zuzen ere, sistema kapitalistaren logika suntsitzailea berretsiko da. Kapitalismoa krisia eta ezintasuna da, txirotasuna aberastasun pribatuaren erdian. Antola gaitezen gizarte hobea eraikitzeko!

Krisia sistemikoa da

Azken hamarkadotako globalizazio kapitalistak enpresen eta ekonomia nazionalen arteko lehia areagotu du. Herri industrializatu guztiek sistematikoki desarautu dituzte euren merkatuak, gizarte segurantza eta lan eskubideak murriztu, ondasun publikoak pribatizatu eta gizarte kontroleko bideak indartu; hori dena, bridarik gabeko hazkunde kapitalistaren alde egiteko. Europan ere gure bizimoduak gero eta segurtasun txikiagoa dauka eta gizarte arrakala sakondu egin da. “Goranzko merkatuak” deritzetenetan gizarte krisia etengabea da; desjabetzeetan eta esplotazio gupidagabean agertzen da, Estatuak lagunduta, eta xedea ekonomia nazionala pribilegiatuen alde baino ez haztea da. Azken hamarkadotako eraldaketa neoliberalari esker, finantza merkatuek ere gorakada itzela izan dute. Puntu-com delakoen booma izan, higiezinetako inbertsio funtsak eta finantza eratorriak izan, espekulazio burbuilak banan-banan lehertu dira; goraldi orori darraio jausialdi zalapartatsua. Askok uste duten legez, errudunak ez dira elite txiki baten ustezko zekenkeria eta ustelkeria, nahi eta nahiez guztiok mendean gaituen sistemaren etekinen logikarena baizik.

EBren erregimena gainditzen

2011n, euroguneko krisia eta moneta krisia areagotu egin ziren. Estatu batzuk porrot egitear daude, eta horrek euroa mehatxatzen du. Lehen begiratuan, Estatu horiek “euren gaitasunen gainetik bizi izan dira”. Egiatan, ordea, hazkunde kapitalista zorpetzearen bidez bultzatzen baino ez ziren saiatu; beste askok legez egin zuten, baina zorte txikiagoa izan zuten. Europako Banku Zentralaren (EBZ) laguntza eta milioi askotako “erreskate funts” berriak jasotzeko neurri drakoniarrak ezarri behar dira. Europako “zorra geldituz” “merkatuak lasaitu” nahi dira, langileen, langabetuen eta ikasleen kaltetan, noski. Halaber, irabazi pribatuak ez dira ukituko. Gauza bera gertatzen da Europako eki eta hegoaldeko herrietan; EBk eta Nazioarteko Diru Funtsak (FMI) aurrekontu murrizketa handiak eta pribatizazioak ezarri dizkiete, hori dena, krisia eragin duen EBren lehiakortasun erregimena eta Europako gune ekonomikoen eskakizunak babesteko xedez. Ia oztoporik gabe, Alemania eta Frantziako gobernuek euren interesak ezarri ahal izan dituzte, zenbait desadostasun politiko izan arren. Herri batzuetan, ordea, protesta manifestazio gogorrak egon dira. Mundu osoan sortu dira oinarriko ekimenak ezintasun politikoa gainditzen ahalegintzeko. Baina orain arte, greba masiboek ez dute arrakastarik lortu. Azken finean, sindikatu handiek euren gobernuen politika ekonomikoen alde egiten dute eta konponketa txikiak baino ez dituzte eskatzen, aringarri. Nazio mugetatik harago ez da sindikatu elkartasun eraginkorrik egon. Maila horretan gauzak aldatzea nahi badugu, geuk heldu beharko diogu arazoari.

Hobeto egin dezakegu

Krisiaren europar kudeaketa kapitalismoa bera bezain espekulatzailea da, murrizketa basatiek egonkortasun ekonomikoa eta kredituan oinarritutako hazkundea jartzen baitituzte arriskuan. Kapitalismoan ez dago bide segururik, krisi iraunkorraren kudeaketa baizik. Merezi du gure bizia horretarako galtzea? Hobe dugu elkarrekin merkatuen morrontzaren aurka borrokatzea eta behingoz Europan geure burua antolatzea. 2012ko martxoaren 31ko Europako ekintza eguna lehen urratsa da norabide horretan. Europako zenbait herritan aldi berean burutuko diren manifestazioek, kapitalismoaren aurkako elkartasun ikurra izan ez ezik, Europa mailako eztabaida eta loturak osatzen dituzte. Ekimen emantzipatzaile guztiak gonbidatzen ditugu prozesu honen eraketa osatzera. Bide instituzionaletatik kanpo antolatu behar dugu eta borrokari eutsi. Gure herrien arabera krisiak zenbait forma hartzen du, baina xede berbera dugu: ez dugu kapitalismoa salbatu nahi, gainditu baizik. Nazio interesak defendatzeko politika eta ideologia nazionalistak arbuiatzen ditugu. Gizarte eskubideen etengabeko hustuketaren aurkako borroka garrantzitsua da, baina gure ikuspegiak harago doaz. Kapitalismoaren eta erakunde politikoen ezarpen zitalak amaitu behar ditugu. Protesta askotan eskatutako “benetako demokrazia” kapitalismorik gabe baino ez da posible.


Comunicado

Día de acción europeo contra el capitalismo
31 de marzo de 2012 | march31.net

Europa y la Unión Europea se encuentran en estado de alarma. En los últimos meses, se han agravado la contracción del crédito y la crisis de la zona euro, y en repetidas cumbres europeas se han aprobado medidas de urgencia con el fin de rescatar al capitalismo. Según los políticos y los medios de comunicación, dichas medidas son indispensables para evitar el colapso, la recesión y una mayor pobreza. Si no nos defendemos, esta retórica catastrofista pavimentará el camino para reformas neoliberales del mercado que tendrán un impacto social en las próximas décadas. Durante los primeros años de la crisis, se dijo que el capitalismo debía ser regulado, que los bancos y las grandes empresas debían pagar parte del coste de la crisis de la cual ellos mismos eran responsables. Sin embargo, ocurre todo lo contrario: la Unión Europea, sus estados miembros y los países candidatos cifran sus esperanzas en una mayor “competitividad” y en medidas de austeridad brutales para garantizar la “confianza” y los beneficios privados. Pero, precisamente así, confirman la lógica destructiva del sistema capitalista. El capitalismo es crisis e impotencia, es pobreza en medio de riqueza privada. ¡Organicémonos para construir una sociedad mejor!

La crisis es sistémica

La globalización capitalista de las últimas décadas ha agudizado la competitividad entre las empresas y las economías nacionales. Todos los países industrializados han desregulado sus mercados de forma sistemática, recortado en seguridad social y en derechos laborales, privatizado bienes públicos y reforzado los medios de control social, todo ello para favorecer un crecimiento capitalista desenfrenado. Incluso en Europa nuestra vida se vuelve cada vez más insegura y la brecha social se profundiza. En los llamados “mercados emergentes” rige una crisis social permanente, manifestándose en expropiaciones y una despiadada explotación con el apoyo del estado, cuya meta es un crecimiento nacional de la economía que beneficie solamente a los privilegiados. La transformación neoliberal de las últimas décadas ha permitido también la efervescencia de los mercados financieros. Ya sea el boom de las punto-com, los fondos de inversión inmobiliarios y los derivados financieros, las burbujas especulativas han estallado una tras otra; a todo auge le sigue una caída estrepitosa. Los culpables no son, como muchos piensan, la supuesta avaricia ni la corrupción de una pequeña élite, sino la lógica de beneficios del sistema a la que estamos todos sometidos, querámoslo o no.

Superando el régimen de la UE

En 2011, la crisis de la zona euro y la crisis monetaria se agravaron. Algunos estados están a punto de caer en bancarrota, lo que amenaza al euro. A primera vista, estos estados han “vivido por encima de sus capacidades”. En realidad sólo trataron de impulsar el crecimiento capitalista por medio del endeudamiento; lo hicieron como otros tantos, sólo que con menos fortuna. El apoyo del Banco Central Europeo (BCE) y los nuevos y millonarios “fondos de rescate” están condicionados por imposiciones draconianas. Al “frenar la deuda” europea se busca “apaciguar a los mercados”, obviamente en detrimento de los trabajadores, parados y estudiantes. Asimismo, a las ganancias privadas no se les toca. Lo mismo sucede en los países candidatos del este y sur de Europa a los cuales la UE y el Fondo Monetario Internacional (FMI) imponen amplios recortes presupuestarios y privatizaciones, todo ello con el fin de proteger el régimen de competitividad de la UE que ha generado la crisis y las exigencias de los núcleos económicos europeos. Los gobiernos alemán y francés han logrado imponer, prácticamente sin trabas, sus intereses a pesar de ciertas diferencias políticas. En algunos países, sin embargo, ha habido contundentes manifestaciones de protesta. En todo el mundo han surgido iniciativas de base que buscan superar la impotencia política. Pero  de momento las huelgas masivas no han tenido éxito. Al fin y al cabo, los grandes sindicatos apoyan la políticas económica de sus respectivos gobiernos y sólo reclaman paños calientes como paliativos. No ha habido una solidaridad sindical efectiva más allá de las fronteras nacionales. Si queremos que las cosas cambien a ese nivel, tendremos que ocuparnos de ello nosotros mismos.

Podemos hacerlo mejor

La gestión europea de la crisis es tan especulativa como lo ha sido siempre el capitalismo, pues los brutales recortes ponen en peligro tanto la estabilidad económica como el crecimiento en base al crédito. En el capitalismo no hay camino seguro, sino una gestión de la crisis permanente. ¿Vale la pena desperdiciar nuestra vida para esto? Mejor luchemos juntos contra los dictados de los mercados y organicémonos de una vez por todas en Europa. El día de acción europeo del 31 de marzo de 2012 es un primer paso en esta dirección. Las manifestaciones que tendrán lugar de forma simultánea en varios países europeos no son únicamente un símbolo de solidaridad anticapitalista, sino que ya son parte de un debate y de lazos a nivel europeo. Invitamos a todas las iniciativas de carácter emancipador a formar parte de la configuración de este proceso. Tenemos que organizarnos al margen de las vías institucionales y persistir en la lucha. La crisis se manifiesta de distintas formas según nuestros países, pero tenemos una meta en común: no queremos salvar al capitalismo, sino superarlo. Rechazamos las política de defensa de los intereses nacionales y las ideologías nacionalistas. Es importante la lucha contra el desmantelamiento continuo de los derechos sociales, pero nuestras perspectivas van más allá. Debemos acabar con los fatales imperativos del capitalismo y de sus instituciones políticas. La “democracia real”, exigida en muchas protestas, sólo es posible sin capitalismo.

Manual de Desobediencia Económica

Posted in Anarkismoa, Ekonomia, Gizartea, Politika with tags , , , , , , , , , , on 2012/01/21 by aselluzarraga

Uste dut merezi duela kanpaina honekin bat egitea eta ahalik eta gehien zabaltzea, hitzetatik harago gizarte eredua aldatzeko bide interesgarria delakoan. Parte hartu eta zabaldu!

Pienso que merece la pena adherirse a esta campaña y difundirla lo máximo posible, considerándolo un camino interesante para transformar el modelo social más allá de las palabras. Participa y difunde!

Descripción del proyecto

CAMPAÑA PARA FACILITAR LA DESOBEDIENCIA ECONÓMICA
La desobediencia económica incluye todas esas formas de desobediencia civil o social, que tienen como objetivo empoderarnos como personas libres, rompiendo las cadenas que nos esclavizan al sistema capitalista actual.

El Manual incluye herramientas para la desobediencia:

-Dejar de pagar las deudas a los bancos como forma de dejar de trabajar para ellos.

-Hacer insumisión fiscal como forma de dejar de colaborar con unas instituciones gubernamentales que trabajan para el poder económico global y vincular los beneficios de nuestro esfuerzo directamente con proyectos sociales que se lo merezcan.

-Hacernos insolventes a largo plazo como herramienta para liberarnos del control económico por parte del poder, y participar con más fuerza en la construcción de alternativas.

-Conocer y extender las cooperativas integrales y las monedas sociales como forma cuotidiana de generar vida fuera del capitalismo.

Las herramientas con las que queremos facilitar estas opciones serian por un lado un manual de desobediencia económica que explicara con todo lujo de detalles como participar en las distintas acciones que proponemos. Y por otro lado diversas oficinas de asesoramiento y apoyo mutuo que sirvieran para ir generando la red acompañando campañas vinculadas como pueden ser las de insumisión fiscal y la de no pago de hipotecas.

CARACTERÍSTICAS BÁSICAS
Esta campaña está promovida por el Grupo de trabajo de desobediencia económica de la Iniciativa derechoderebelion.net de la cual forman parte, mediante la firma de su manifiesto más de 700 personas.

El manual será de unas 64 páginas a5 y estaría disponible en papel y en internet de forma gratuita, bajo licencia creative commons copyleft y no comercial.

El ámbito del proyecto será el territorio español…y la lengua como mínimo en castellano y en catalan.

Para las oficinas de desobediencia económica se quiere crear un fondo económico con el que se pueda subvencionar los proyectos locales que vayan surgiendo de forma autónoma.

Las oficinas tendrían una vertiente física y otra virtual. Físicamente tendrían un horario de apertura y de atención al público. Además participaran en crear herramientas informáticas para acceder a toda la información y recursos de forma virtual, y para facilitar la coordinación entre oficinas.

MOTIVACIÓN
El proyecto va dirigido a todas aquellas personas que quieran dar pasos para hacer de su vida un ejemplo de su forma de pensar y sentir. En concreto a quiénes quieran dejar de actuar forzadas por la presión económica y quieran dedicar su tiempo a una actividad que realmente las haga realizarse.

También a aquellas personas que deseen que su dinero como fruto de su trabajo, vaya destinado a aquello en lo que crean y no a los bancos, ni sueldos de políticos, ni armamento, ni grandes infraestructuras…entre otros malos usos que se nos ocurren.
Objetivos de la campaña de crowdfunding

Queremos dar a conocer la campaña para facilitar la desobediencia económica, y recabar financiación para editar 5000 manuales y apoyar la creación de 10 oficinas, con las que queremos hacer posible una gran campaña de insumisión fiscal para mayo y junio de este próximo 2012

Además con esta difusión por verkami.com esperamos conseguir más contactos y participación, para la iniciativa “derecho de rebelión” y en concreto para la campaña comentada. En este sentido nos encantaría conocer a gente, organizada o no, que quiere colaborar en hacer posible esta campaña de desobediencia masiva (Ver apartado Se Busca)

Creemos que extender el ejemplo de la desobediencia civil es una estrategia fundamental para transformar la sociedad en los tiempos que estamos viviendo de crisis global del sistema. Por ello, la propia campaña de financiación, simbolizará esa desobediencia.

Y así, los 24.600 euros que por una tarjeta de crédito impagada, le pide el BBVA a Enric Duran, serán la cantidad máxima que vamos a pedir en esta campaña. De forma que pretendemos conseguir esa cantidad pero en lugar de devolverlos al banco destinarlos a extender la desobediencia ante, por ejemplo, entidades bancarias como el BBVA.

PRESUPUESTO
4600 impresión del manual.
2000 gastos de coordinación de la campaña, apoyo a la generación de oficinas, viajes, etc…
18.000 9 oficinas. Subvención de 2000 euros por oficina.
Total mínimo 6600
Total máximo 24.600
Por tanto, una vez cubiertos los primeros 6600, cada 2000 euros más, nos comprometemos a abrir una nueva oficina de desobediencia económica y donar esa cantidad a la asamblea que gestione la oficina para que puedan despegar.

AGENDA DE TRABAJO
15 de enero y Febrero, redacción del manual.
Publicación a finales de febrero.

Marzo, abril, conformación de las primeras oficinas de desobediencia económica. Objetivo 9 oficinas en marcha a finales de abril.

Mayo y junio, facilitación y difusión prioritaria para la campaña de insumisión fiscal consolidación de las oficinas.

SE BUSCA
Editor@s, corrector@s, traductor@s para colaborar en la edición del texto del manual de desobediencia económica.

Impulsor@s de oficinas locales. Se trataría de personas que puedan dedicarse a generar un equipo de trabajo, encontrar un espacio físico, formarse en las materias de desobediencia económica, organizar unos turnos de atención, vincularse a otras oficinas y a la iniciativa derecho de rebelión.

Expert@s en impuestos y fiscalidad, en leyes (hipotecaria, civiles, mercantiles…), en cooperativas,

Personas que puedan vincularse a una oficina de desobediencia económica, aportando de forma desinteresada sus conocimientos en algunas de estas materias.

Colectivos que esten realizando proyectos relacionados para poder colaborar y trabajar en red. Por ejemplo, plataformas de afectados por la hipoteca, campañas de objeción fiscal, entre otras…

Si quereis colaborar poneros en contacto mediante el apartado de preguntas de verkami.com o escribiendo al correo info@derechoderebelion.net

Crowdfunding