Politika -en artxiboa

Gobernu “progreak” inperialismoaren baliabiderik eraginkorrena direnean

Posted in Anarkismoa, Drogak, Ekonomia, Gizartea, Ironia, Jatorrizko herriak - Pueblos originarios, Politika with tags , , , , , , , , , , , , , , , , , , on 2013/12/30 by aselluzarraga

Aspertuta naukate sare sozialetan eta hainbeste giro “ezkartiar”etan Latinoamerikako gobernu progre eta ustez anti-inperialistek jasotzen dituzten txaloek eta laudorioek. Egia esan, inperioak ezin zuen modu bikainagorik pentsatu eskualdean ezinbesteko dituen plan guztiak aurrera eramateko. Ez dago modu hobeagorik bestela gizarte erresistentzia handia piztuko luketen proiektuak isilean eta protestarik gabe -edo dagoen protesta apurra, “gorila”tzat hartuta, isilaraziz eta kolpeka erreprimituz, “progre” askoren txalo artean- gauzatzeko.

Latinoamerika, “ipar globalarentzat”  edo “lehen munduarentzat”, hots, Estatu Batuentzat, Europa eta Japoniarentzat, Errusiarentzat eta, orain, gero eta gehiago, Txinarentzat, oinarrizko baliabideen iturri agortezina izan da europarren eskuetan erori zenetik. Harrezkero, denok dakigunez -edo jakin behar genukeenez-, behar ziren jatorrizko herri eta nekazari guztiak indarrez, bolboraz edo, azken boladan, agrokimikoz kanporatuz, esklabo hartuz -edo “langile” bihurtuz, eufemismoa onartzen badugu, edo akabatuz -haiengandik behar zutenaren edo jartzen zuten erresistentziaren arabera-, Latinoamerika ipar hemisferioan behar ziren baliabideak espolioaren bidez lortzeko lur bihurtu zuten: zilarra, urrea, kautxua, kobrea, petrolioa…; kafea, kakaoa, garia, artoa, patata, azukrea, koka… Lurrik emankorrenetan herririk miserableenak, “aurrerabidearen” mesederako, noski. Hori mendebaldeak mendeetan egindako “oparia”, utzitako “ondarea”.

Espolioak ez du etenik izan, eta ez dauka etenik izateko itxurarik. Testuinguru horretan, askok uste dute Venezuelan, Ekuadorren, Bolivian, are Brasilen, Argentinan eta Uruguain -azken horietan inozoenek baino ez, seguruenik- inperialismoari aurre egin eta azkenean, hainbeste menderen ostean, Latinoamerikari burujabetza emango dioten gobernuak daudela egun. Hala ematen du haien monarken hitz sutsuak -demagogia merkea- entzun eta inperioaren itxurazko haserrea ikusten dugunean. Argi dago: antzerkiak emaitza onak eman ditu beti.

Errealitatea, ordea, beste bat da. Larriena, seguruenik, herri horiek guztiek, batere salbuespenik gabe, sinatu duten ituna, IIRSA delakoa. Baten bat Estatu propagandak tronpatuko balu, hemen ikus lezake, esaterako, jatorrizko herriek zer deritzoten AEB, Europa eta Txinatik bultzatutako “integrazio” plan horri. Venezuelako gobernuak herri indigenekin dauzkan gatazketako asko IIRSAri lotutako planen baitan baino ezin dira ulertu. Hala, Venezuelako eta Kolonbiako presidenteak zirenek, Chavezek eta Uribek, ez zuten iritzi oso desberdina plan horren garrantziari buruz…

Orain, testuinguru horretan, Evo Moralesek iragarritako azpiegitura berriaren albistea irakurri dut. Zelako poza! Progre askok, seguruenik, pentsatuko dute ideia ezin hobea dela Amazonia hankaz gora jarri eta kostalde biak lotuko dituen garraiobidea eraikitzea. Bai, marxismoak, oro har, gauza askotan egin du bat ideologia kapitalistarekin, jatorritik, neurri handi batean kapitalismo perfektua lortzeko ezkerreko irakurketa bat baino ez baita, eta muturreko industrializaziorako grina berbera izan baitu beti -salbuespenak salbuespen-. Geneetan daroa. Jakina, azpiegitura suntsitzaile hori askoz hobea izango da Estatu Batuen ordez Txinak eraikitzen baitu. Azken finean, zein da egungo kapitalismorik indartsuena, Txinakoa baizik?

IIRSA Latinoamerikak ipar globalarentzat ekoitzi behar dituen produktuak azkarrago mugitzeko bidea baino ez da. Izan ere, norentzat ekoizten dute bestela Txile, Argentina, Paraguai, Brasil, Peru… eta abarretako lurjabe aberatsek, indioen hiltzaile pedigridunek? Kubak, bahimenduak bahimendu, ez zion utzi estatu batuarrentzako azukrea eta oro har mendebaldeko erretzaileentzako tabakoa ekoizteari. Boliviak, besteak beste, gero eta kinoa gehiago ekoizten du Europako begano alternatiboek euren kalitate oneko proteina dosia izan dezaten. Argentina lehen munduarentzako transgeniko ekoizle nagusienetako bat da, Cristinaren txaloen artean. Kolonbiak urtez urte bidali ditu mendebaldeko merkatuak behar dituen kafe eta koka dosiak, CIAren babespean… Eta orain, merkatu potentzial izugarriak daukan produktuak, marihuanak, bere ekoizle ofiziala lortu du: Uruguai. Dena, Mujica “jator” eta “anarkista ohia”ri esker. Estatu Batuetako enpresa farmazeutikoak ezin dira zoriontsuagoak izan. Zenbait estatutan marihuana minbizia sendatzeko botikak egiteko legeztatuta zegoen baina… legezko ekoizle eta hornitzailea falta zitzaien. Orain, badaukate, eta egungo negoziorik arrakastatsuenak lasai har dezake arnasa. Sorosek eta Rockefellerrek ez dute patrika alferrik arindu Mujicak behar zuen publizitate kanpaina finantzatzeko, berak aitortu duenez. Monsantok ere lasaiago jarrai dezake marihuana transgenikoari buruzko ikerketak burutzen, non esperimentatu, saldu eta zabaldu baitauka orain.

Itxurazko etsaigoen atzean, munduko gobernu guztiak bat datoz “funtsezko” interes eta ikuspuntuetan. Izan ere, munduko gobernuak tokian tokiko elite militar eta ekonomikoak dira eta, zelan ez dute, bada, elkar ulertuko? Hala, Latinoamerikan beti egongo dira ipar globalak behar dituen gizarte laborategiak, lehengaiak, lurrak emandako luxuzko produktuak, eskulan otzana…, merke-merke, eta orain, estrategia borobiltzeko, ezkerraren txaloen artean. Estatuek ez dute ezer doan oparitzen…

(Castellano)

Advertisements

POZazkUNdea espazio irekia Gernikako Astran

Posted in Ekonomia, Euskal Herria, Garapena, Gizartea, Kultura, Osasuna, Politika with tags , , , , , , , , , on 2013/03/29 by aselluzarraga

pozazkundea 2013

Errepresioa gorriz ere mozorrotzen da – La represión también se disfraza de rojo

Posted in Errepresioa, Gizartea, Jatorrizko herriak - Pueblos originarios, Politika with tags , , , , , , , , , , , , , on 2013/03/29 by aselluzarraga

Errepresio guztien aurka ahotsa ozenki altxatu behar dugulako, hemen kopiatuko dizuet Venezuelako errepresio egoeraz mintzo zaigun testua, Sabino gogoan.

Porque debemos alzar la voz fuerte contra todas las formas de represión, os copio aquí un texto que nos habla de la situación represiva en Venezuela, con Sabino en la memoria.

LUSBI copia 4

Sabino y la Sociedad Homo et Natura significan el fracaso del Gobierno en materia indígena y política fronteriza

Sociedad Homo et Natura

Fecha de Publicación: 28/03/13

 La soberbia de muchos hombres del Estado-Gobierno venezolano, como de muchos otros gobiernos vecinos o del mundo está sustentada en la verdad que le otorga el poder y su pensamiento único. Pero esa prepotencia en el fondo es desconocimiento, temor a lo pequeño y diverso, que a la final termina por desgastarlos y pulverizándoles su verdad y su poder. Miles de minúsculos grupos sociales y de gente diversa en Venezuela y en otros países accionando y pensando cotidianamente les obligan a encerrarse en el poder y aferrarse en su verdad única expresada en miles de recetas y consignas muchas veces ajenas al pueblo, pero de tanto repetirlas son. Y por este temor es que hoy vemos en Venezuela águilas cazando moscas.

Estos hombres y mujeres, abajo nombrados, nunca aceptaron la verdad de Sabino y de la Sociedad Homo et Natura, pese a que de distintas maneras en la frontera del Zulia y en varios lugares del país se le buscan para decirles que hay otras maneras distintas y complementarias de ver lo indígena, el territorio y su demarcación de tierra. Por esta razón aceptamos de inmediato el llamado de Arias Cárdenas y su invitación a acompañar a los Yukpa a la Cancillería el lunes 25 del corriente mes. Por esta razón creció Sabino y su lucha al lado de la gente de Homo et Natura y de otro poco de gente y grupos esparcidos por la patria de Guaicaipuro y de Bolívar. Por estas razones, repetimos: hoy fracasó su verdad única, su poder de Estado y sus títulos chimbos. Cometieron todos los errores reales e imaginarios al confundir amigos por enemigos, que en este momento no vamos a escribir nuevamente, primero porque los muros del poder y la soberbia no les permiten razonar y segundo porque son muchos a enumerar.

Ya muerto Sabino, ahora toda la fuerza les queda libre para arremeter contra la organización no gubernamental Sociedad Homo et Natura y su coordinador general, profesor Lusbi Portillo. Por esta razón hay un juicio abierto en su contra, también en contra de Provea, que después de las elecciones continuará, este juicio político amañado va, lo hicieron ir, entre un manojo de irregularidades que a cualquier jurista sensato le daría vergüenza, recordemos el juicio laberíntico que le montaron a Sabino por puro odio y racismo; sin embargo, la Fiscalía no le quiere toma las declaraciones a sus dos hijos: Sabinito e Isidro, y de su primo Vicente Anane detenidos, amenazados y torturados en la misma noche del asesinato de Sabino por unos efectivos del Ejército comandados por el teniente Pérez y transportado por el vehículo militar Tiuna placa Nº EV7253. Para estos malos funcionarios en arma no hay juicio.

La policía ayer miércoles 27 de marzo de 2013 citaron e interrogaron por más de dos horas y media al coordinador general Lusbi Portillo de Homo et Natura para que les explicara su vínculo en el tiempo (1992-2013) con Sabino y su plan de ocupar tierras de ganaderos, los nombres de sus compañeros, la dirección del registro de su asociación sin fines de lucro, la dirección donde funcionan y el de su humilde habitación, sus teléfonos, los nombres de sus padres, los nombres de los bancos donde tienen sus cuentas personales y de la organización, sus financistas extranjeros o internos, por qué los Yukpa toman fotos a los que llegan a Chaktapa, qué hace ellos con esas fotos, quiénes se las procesan, si Sabino en vida le entregaba dinero u objetos, si llevamos estudiantes y otras personas a las comunidades, a cuáles en especiales, dónde están esas fotos y videos, porque tenemos tanto tiempo con los Yukpa, si conocía a Carlos Azpurua, entre otras cosas.

Algo que llama la atención, nada escribía el funcionario del CICIP de la Delegación de Maracaibo cuando en el interrogatorio se le trataba de explicar los detalles de la errada política militar, policial, asistencialista y exhibicionista: en el caso del Plan Yukpa se trataba de unas políticas de Estado que funcionaban como vitrinas de la presencia de una gestión de gobierno dislocada de la compleja realidad fronteriza y las particularidades culturales del pueblo Yukpa. Las Bases Militares engendradas por diez ministerios coordinados para aquel entonces por el “Politólogo” El Aissami, Ministro de Poder Popular para las Relaciones Interiores y Justicia, la fracasada política de dividir las comunidades y aislar a Chaktapa en especial, de poner a pelear a Olegario Romero Romero, casado con una sobrina de Sabino, Amalia Pérez, Antonio Romero y a Jesús Terán contra Sabino. Sonreía y conversaba pero no escribía nada cuando Portillo explicaba cómo fracasó la demarcación de tierra por culpa de los funcionarios ministeriales del ambiente Ana Eliza Osorio, Yubiry Ortega de Carrizales y Sergio Rodríguez durante el proceso de demarcación de los territorios Yukpa (2004-2011), de la dislocada política etnocida de las ministras indígenas saliente y actual, de la incapacidad del CICPC-Machiques y del Ministerio Público en general para realizar las debidas investigaciones en relación con los asesinatos de los 8 últimos dirigentes Yukpa, advertimos sobre la necesidad de una investigación seria como hoy pretenden hacerlo, denunciamos los sostenidos maltratos por parte de la Guardia Nacional Bolivariana o no Bolivariana y del Ejército del Fuerte Macoa antes, durante y después de la salida del General Izquierdo Torres; se hacía el desentendido el funcionario escribiente cuando Lusbi Portillo en el interrogatorio argumentaba preguntando qué hubiese sucedido si el Canciller para aquel entonces Nicolás Maduro hubiese atendido a Sabino acompañado por un grupo de caciques el 8 y 9 de noviembre de 2012, y no lo hubiese dejado esperando dos días en la puerta, para luego partir Sabino y su gente de nuevo a la Sierra de Perijá desesperanzados, con las manos vacías, tal como el 25 de marzo de 2013 el Canciller Jaua los atendió, quizás no lo hubiesen asesinado. El Canciller Jaua ordenó un trato justo para las víctimas, familiares y allegados de Sabino, nunca en su vida habían comido tanto, ni acostarse por una noche en camas suaves como nubes en el Hotel Hilton Anauco.

Entre las cosas que quedan sin respuesta llama la atención otra vez cómo no se cumplió la voluntad del Gobernador del Zulia Francisco arias Cárdenas cuando nos manifestó que consideraba necesario que Homo et Natura participara en la reunión, haciendo un ejercicio de imaginación y con los referentes conocidos, la respuesta del Canciller jagua pudo ser: te atiendo el 25 a tus Yukpa y a Choncho, y gestiono también el pago de 50 haciendas pero no a Lusbi Portillo, con ese señor y con Homo et Natura este Gobierno no se reúne, tal como nos contó que le dijo el Hermano Jesuita Korta en el 2010 cuando Jaua como Vicepresidente Ejecutivo de Venezuela se sentó con los Jesuitas y otros allegados a negociar el fin de su huelga de hambre por la libertad de Sabino, Alexander y Olegario Romero Romero y la continuación de la demarcación de tierras suficiente para una vida digna en el tiempo. Hemos de puntualizar que en las negociaciones con el Hermano Jesuita Korta para montar y preparar la huelga de hambre y toda la movilización necesaria sólo estuvieron Lusbi Portillo y dos compañeras de Caracas de nuestra organización, por esta razón el hermano vasco Jesús María Korta para no traicionar a Lusbi Portillo y a los demás militantes de la organización que representa, le pedía al Vicepresidente que dejara sentar en la mesa la otra parte que organizó amarrarlo con cadenas en uno de los anchos pilares de la puerta de la entrada donde están las oficinas y salas de la Asamblea Nacional.

Lo que el Gobierno y el Canciller Jaua no toman en cuenta es que ahora él se mueve en un ámbito internacional y en algunos de estos Foros deberá contestar por qué en su país se asesinan sostenidamente a los dirigentes y defensores indígenas como Sabino y Alexander, no se le protege cuando exigen protección como fue el caso de Carmen Romero Fernández, no se les entregan tierras suficientes, no se respetan sus derechos, se les visibilizan en el sistema de medios públicos del Estado-Gobierno, y por otro lado se persiguen a los defensores de derechos humanos como Portillo o Provea. Por qué funcionarios del Gobierno criminalizan a Lusbi Portillo y a la ONG Sociedad Homo et Natura señalándolos de escuálidos, de contra revolucionarios, de agentes de la CIA, de estar financiados por empresas mineras trasnacionales, o por Estados europeos, o Estados Unidos, de paramilitar, o narcotraficante, porque lo fichan en el CICPC y le engañan diciéndole que es una conversa con él como antropólogo ya que se necesitaba que le explicaran a partir de su experiencia y formación su opinión sobre la cultura Yukpa, no se le llamaba en calidad de testigo por la muerte del Caique Sabino, y que por esta razón no se necesitaba en la conversa la asistencia exigida de un fiscal del Ministerio Público, así se lo manifestó amenamente en presencia de su abogado Dr. Douglas Querales un alto funcionario llamado José Castellano de Investigación del Eje de Homicidio Zulia. El interrogatorio comenzó cuando el profesor Portillo manifestó estoy aquí por invitación través de una llamada realizada por el Jefe de Investigación Eje de Homicidio Zulia Octavio Hurtado y terminó cuando Lusbi le dijo: “cuándo es que yo voy hablar de la cultura Yukpa”, esto no lo escribió el funcionario, como tampoco escribió: “al final de este ciclo de lucha al fin la Cancillería tienen mis datos y de Homo et Natura”. Datos muy procurados durante la gestión de Maduro.

Este Alto Gobierno (y el de los otros) desde hace rato está bravo con los “Sabinos Somos Todos” porque combatimos sus poder y el pensamiento único colonial y extractivista desde el 5 de mayo de 1985.

Demokraziaren lapurreta (II). Euskal Herrietako adibide bat: Bizkaia

Posted in Anarkismoa, Euskal Herria, Gizartea, Oroimen historikoa, Politika with tags , , , , , , , on 2013/03/09 by aselluzarraga

(Castellano)

Aurreko artikuluan hartutako ildoari jarraituz, eta han azaldutakoa gertuko adibide batean ikusteko, Euskal Herrietan eredu politiko bakoitzak izan dituen tokia eta bilakaera ikusiko ditugu, zirriborro gisa baino ez bada ere, luze joko bailuke hori guztia sakon eta xehetasunez aztertzea. Lehenbizi, ordea, XIX. mende arteko filosofia politikoari buruzko testu guztiek definitutako sistema politiko nagusiak zertan dautzan gogoratuko dugu. Hala, Platonen Errepublikatik Rousseauren Gizarte-kontratua ospetsuraino, hiru sistema politiko nagusi bereizi ziren, oro har: demokrazia, aristokrazia eta monarkia.

Demokrazia gizarte bat osatzen duten herritar guztiek (edo herritartzat hartzen diren guztiek) berdintasunean osatutako batzarraren bidezko gobernua da, inolako ordezkaritzarik gabea. Historian, hainbat demokrazia mota egon dira, kalitate handiagokoak batzuk, txikiagokoak besteak. Hala, batzarrean parte hartzeko eskubidea mugatua izan daiteke, hala nola garai batzuetako Atenasen, pertsona batzuk (adibide horretan emakumeak, esklaboak eta atzerritarrak) erabakitzeko sistematik kanpo geratzen direnean, edo herria osatzen duten guztientzat zabalik egon daiteke. Halaber, erabakiak botoen bidez eta, beraz, gehiengoen eta gutxiengoen jokoaren bidez, har daitezke, Atenasen bertan egiten zen bezala, edo herritar guztien adostasunaren bidez har daitezke, David Graeber antropologoak ikertu dituen beste hainbat gizartetan gertatu eta gertatzen den bezala. Edozelan ere, demokrazietan ez dago buruzagi formalik (beste kontu bat da aberastasunek eta bestelako irizpide klasistek edo militarrek itxurazko berdintasun hori apurtu ahal izatea eta ezkutuko botereak ere egotea) eta horizontaltasuna da nagusi, gizartearen arazoak eta erronkak eztabaidatu eta haiei buruz erabakitzeko orduan. Era berean, nork bere buruaren izenean baino ez du hitz egiten eta erabakitzen. Batzarraren erabakiak gauzatzeko kargu publikoak egon daitezke, eta kargu publiko horiek batzarrak berak hautatuta, txandaka edo beste zenbait modutan erabaki daiteze.

Aristokrazia gizarte bat osatzen duten herritarretatik bakan batzuek, gutxiengo batek osatutako batzarraren bidezko gobernua da, eta batzar horrek gainontzeko herritarrak eta haien nahia ordezkatzen ditu. Batzarra osatzen duten aristokratak herritar guztiek hautatuak edo zozketaren bidez atereak izan daitezke edo, sistema degeneratzen denean, oinordetzan oinarritu daitezke. Mugak ere egon daitezke hautagai izateko, hala nola gutxieneko ondasunak edukitzea, klase jakin batekoa edo familia batzuetakoa izatea, legezko alderdietako bateko kidea izatea, etab. Behin batzarkideak izendatutakoan, haiek baino ez daukate eskubidea herriari ezarriko zaizkion neurriak eztabaidatu eta erabakitzeko, eta kasu askotan batzar horrek berak hautatuko ditu bere erabakiak betearaziko dituzten kargu publikoak edo bestelako erakundeak.

Monarkia gizarte bat osatzen duten herritar guztien arteko bakar baten gobernua da. Gobernuburua herritarrek hautatua izan daiteke, edo gerra edo oinordetza “eskubidea”n oinarritu daiteke, besteak beste. Beraz, gobernuburu bakarreko sistema guztiak, gobernuburu hura hautatua bada ere, monarkiak dira (gaztelerazko Wikipediak zer dioen ere).

Historian, ordea, ezagutu diren eredu gehienak mistoak izan dira, aurreko artikuluan ikusi genuenez. Egun ere munduan dauden gobernu sistemei erreparatuz gero (sistema formalaz ari naizela gogoratu behar da, beste kontu bat baita itxurazko sistemaren atzean boterea benetan nork daukan), ikusiko dugu gehienak mistoak direla. Hala, esaterako, Espainian maila gorenean erakunde monarkiko bi daude, erregea eta presidentea, eta erakunde aristokratiko bi, kongresua eta senatua (antzera gertatzen da Japonian, Suedian, Norvegian, Belgikan, Danimarkan…). Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Erkidegoan ere maila gorenean -arestian aipatu goragoko mailakoak alde batera utzita- erakunde monarkiko bana daukagu, lehendakari biak, eta erakunde aristokratiko bana, legebiltzar biak, eta eredu bera errepikatzen da beherantz, lurralde gobernuetan (ahaldun nagusia erakunde monarkikoa da eta Batzar Nagusiak aristokratikoa) eta udal gobernuetan (alkatea erakunde monarkikoa da eta udalbatza aristokratikoa). Frantzian, Italian edo Errusian, esaterako, erakunde monarkiko bina leudeke, presidentea eta lehen ministroa, eta beste erakunde aristokratiko bina, oker ez banago, kongresuak eta senatuak. Estatu Batuetan, Kolonbian, Venezuelan, Ekuadorren, Argentinan, Perun, Txilen… ere antzera, erakunde monarkiko bana, tokian tokiko presidentea, eta erakunde aristokratiko bina, kongresuak eta senatuak (guztietan halakorik balego, ez baititut denak ezagutzen). Txinan, Vietnamen, Laosen, Korean, Kuban edo garai bateko Sobiet Batasunean, esaterako, erakunde monarkiko bana dago, presidenteak, eta erakunde aristokratiko bana, tokian tokiko Alderdi Komunistako kideek osatutako batzarra. Aldea erakunde aristokratikoetan parte hartu ahal izateko zenbait alderdiren arteko baten batean edo alderdi bakar batean sartu beharra litzateke, era oso sinplean esanda, alde batera utzita batzuen edo besteen makropolitikak eta mikropolitikak gehiago ala gutxiago gustatzen zaizkigun. Salbuespenak salbuespen, eta berezitasunak berezitasun, antzeko zerbait aurkituko dugu munduko Estatu gehienetako gobernu sistema formaletan. Kasu batzuetan, aristokraziaren parte izateko alderdiren batean sartu eta botoak jaso beharko dira, beste batzuetan armadako goi kargua izan beharko da, edo klan, kasta, leinu edo erlijio bateko goi mailako kidea, edo ezaugarri horietako batzuk nahastuko dira. Monarka izateko, ordea, gobernuburu karguari errege, printze, jeneralisimo, führer, duce, komandante, enperadore, aita santu, dalai lama, presidente, lehendakari, ahaldun, alkate edo, historian atzerago eginda, duke, jaun, kalifa, faraoi… esan, aurrekoaren antzera, kargua boto eskubidea duten herritarrek hautatuta, zein talde itxi batek hautatuta, zein familia jakin batekoa izanda eskuratuko da.

Non daude, ordea, erakunde demokratikoak toki horietan guztietan? Kasurik onenean, oraindik bizirik dauden herri- eta auzo-batzarretan, gehienetan haien eskumenak hutsaren hurrengo izan arren. Beraz, ikusten denez, gaur egungo sistemen grina nagusia demokraziaren aztarna oro desagerraraztea izan da, XIX. mendeaz geroztik.

Interesgarria eta esanguratsua da, ordea, gure gertuko errealitateari erreparatu eta Euskal Herrietan erakunde demokratikoek, monarkikoek eta aristokratikoek zer toki eta zer bilakaera izan duten aztertzea. Horri heltzeko, bestalde, hizkuntzari lotutako kontu bat argitzea komeni da. Hizkuntzen bilakaeran, ohikoena bitxiak edo ezohikoak diren elementuei ohikoenei baino lehenago izena jartzea da. Euskaran argi ikusten da hori. Hala, airea, egunero arnasten badugu ere, ikusezina da, uneoro inguratzen gaitu eta, hala, zailagoa da halako elementua badela ere jabetzea. Hortaz, ez da arraroa euskarak airearentzat hitzik sortu ez izana eta, beraz, latinetik hartu behar izan bide zuen. Aireari era nabarmenean mugitzen denean igartzen diogu, eta hala “haize” hitza badaukagu, edo hura zikintzen duena ere erraz ikusten dugu, eta hala “ke” hitza ere badaukagu. Dirudienez, antzeko zerbait gertatu zen gure hizkuntzan bakearekin eta gudarekin. Lehenengoa berezko egoera zen, egunerokoa, normaltasuna, ikusten ez zena eta, beraz, izenik behar ez zuena. Horregatik, erromatarrek iritsi behar izan zuten euskaldunek hitz hori beregana zezaten. Guda, ordea, ezohikoa ei zen, eta sortzen zen une arraro horietarako bai, hitza sortu zuten euskaldunek. Horrek, bestalde, errotik gezurtatzen du Hobbesen teoria, botere absolutuaren beharra zuritzeko asmatu zuena, zeinen erabera, gizakien berezko egoera, natura egoera, baten guztien aurkako gerra bailitzateke. Argi dago gerra beti izan dela salbuespena, are gehiago Estatuak eta gizarte egitura finkoak sortu baino lehen. Laster ikusiko dugunez, hausnarketa hau ez da debaldekoa.

Izan ere, antzinako historiaz jakin dezakegun apurraren arabera, euskaldunek, bakean egon ziren bitartean, ez zuten egitura hierarkikorik sortu eta, zantzu guztien arabera, haien komunitate txikien antolakuntza horizontala zen, demokratikoa, komunitate bakoitza osatzen zuten guztien arteko berdintasuneko batzarrak izanik haien erakunderik zahar eta berezkoena. Kanpoko mehatxu militarra sentitzen zutenean, ordea, euren defentsarako, gudarako prestatu, eta halakoetan, eta mehatxuak ziraueino, buruzagia, aldi baterako erakunde monarkikoa, hautatzen zuten. Latinez primus inter pares deritzon pertsona zen, hots, lehena berdinen artean. Haren agintea gerrarekin batera desagertzen zen. Halako ohiturak herri askotan egon dira hedatuta luzaroan. Beraz, jatorrizko antolakuntza, ohiko egoeran, demokratikoa zen eta ez zegoen erakunde aristokratikorik edo monarkikorik, azkena aldian aldiko salbuespena izanik.

Kanpoko mehatxuak ugaldu eta guda egoerak luzatu ahala, erakunde monarkikoa egonkortzen hasi zen, Baskoniako Dukerria lehenago, eta Iruñeko Erresuma gero eratu arte. Hala ere, inguruko kultura estatistak imitatuz lehenago duke eta gero errege izendatutako buruzagia, hasiera batean, herritarrek hautatua izan zen, premiak bultzatuta, eta, denboraren poderioz, oinordetzan oinarritu zen, hautatzeak ezegonkortasuna zekarrelakoan, behar bada, edo apatia hutsez, agian. Herriak bere burujabetasuna galtzeko lehen urratsa izan zen, ordea. Hala ere, herrietan, eguneroko bizimoduan, batzar irekiak edo kontzejuak izan ziren erakunde politiko nagusiak, hots, erakunde demokratikoak -ez dakit erabakiak inoiz herritar guztien adostasunean oinarritu ziren ala botoaren bidez hartu ote ziren beti, baina bigarren eredua da iritsi zaiguna-.

Bestalde, herriak euren artean koordinatzeko, Euskal Herrietako lurralde guztietan Batzar Nagusiak osatzen hasi ziren. Bizkaian hiru ere egon ziren, Bizkaikoak, Enkarterrietakoak eta Durangaldekoak. Dena dela, hasiera batean, Batzar Nagusiak ere erakunde demokratikoa izateko osatu ziren. Bertan, Bizkaiaren kasuan (bestela zen beste lurraldeetan), herri bakoitzak jesarleku bat zeukan, boto bat, baina hara zihoan ordezkariak ez zeukan eskubiderik bere kabuz erabakitzeko. Aitzitik, Batzar Nagusietan erabaki beharreko gaiak tokian tokiko batzarretan eztabaidatzen ziren lehenago, eta herri-batzar horiek agindutako botoa edo iritzia eraman behar zituzten ordezkariek. Batez ere, beraz, bozeramaileak zirela izan daiteke, koordinazio erakunde batean. Hala ere, ez ziren falta izan egoera hori aldatu eta batzuek Batzar Nagusien kontrola eskuratzeko ahaleginak, hala nola Batzar Nagusietara bidalitako ordezkariek derrigorrez gazteleraz hitz egiten jakin behar zutela xedatu zenean, herririk txikienak eta erdaldunik ez zutenak erabaki guztietatik kanpo uzteko.

Era berean, Bizkaian ere erakunde monarkikoa ezarri zen denboraren poderioz, Bizkaiko Jauna, lurraldea jaurerri bihurtuz. Haren botera, ordea, mugatua zen, betearazlea, eta ez legegilea, legeak Batzar Nagusiek egiten baitzituzten, eta Jaunak foruak, hots, herriak bere buruari emandako legeak, beteko zituela zin egin behar zuen Jaun onar zezaten.

Inbasio saioak eta erasoak ohiko bihurtu ziren heinean, gerrari gustua hartu zioten leinuak edo familiak hasi ziren sendotzen, ahaide nagusiak edo aitonen semeak esango zietenak, eta lurren eta herrien kontrola izateko elkarren aurkako gerrak ere etorriko ziren, bandoen gerrak. Hala, demokraziaren eta jabetza komunalaren etsai nagusiak hasi ziren boterea pilatzen, kasta militarra, Europako beste toki askotan legez. Horrek, eguneroko bizimoduan ez ezik, erakundeetan ere izan zuen eragin handia. Izan ere, herri eta hiri askotan, herri-batzar edo kontzeju irekien ondoan, pixkanaka kontzeju itxiak ere agertu ziren, hala nola Bilbon. Kontzeju itxietan ezin zuen edonork parte hartu. Aitzitik, ahaide nagusiek kontzejuak euren artean banatzea lortuko zuten laster. Armak argudio nagusia izanda, legeak pixkanaka aldatzea lortu zuten eta, horrela, egun dauzkagun udalen hazia erein zuten. Herrietan alkateak eta zinegotziek osatutako udalbatza itxiak eratu eta legez bando bien arteko borroka instituzionalizatu zen, botere oreka ezegonkor batean. Neurri berean, herri-batzarrak edo kontzeju irekiak bazterrekoak bihurtu ziren, gai oso jakin batzuetarako baino ez zituzten deitzen, haiek deitzeko eskumena udal berrien esku geratu baitzen. Gobernu aristokratikoaren garaia hasia zen Bizkaiko eta Euskal Herrietako herri askotan. Herri xumeak, ordea, ahaide nagusien gaineko erakunde militar nagusian bilatu zuen aterpea, hots, Jaunari (ordurako Gaztelako Errege ere zenari) eskatu zion ahaide nagusien boterea eta haien gehiegikeriak muga zitzala.

Ikusten dugunez, gobernu demokratikoen funtsa herri baketsua zen bitartean, gobernu monarkikoen eta aristokraten funtsa armak eta guda izan ziren beti gure lurretan. Herri zibilaren senak demokraziarantz jotzen zuen; sen militarrak, monarkiarantz edo aristokraziarantz. Herri xumearen oinarriak berdintasuna, horizontaltasuna eta jabetza komunala izan ziren, eliteenak hierarkia, boterea eta jabetza pribatua. Ez da arraroa, beraz, hirietan burgesia diruduna eta diruzalea garatu ahala, burgesia jaioberri horrek eta aitonen semeen familiek bat egitea eta elkarrekin antolatzea. Burges dirudunek ahaide nagusien ohiturak, itzala eta abizenak bilatu zituzten neurri berean, aitonen seme askok negozioetan sartu, burgestu eta kapitala egitea bilatu zuten. Garai berrietara egokitzen jakin zuten burgesek eta aitonen semeek lortuko zuten aurrera egin eta herriak kontrolatzea, benetako aristokrazia osatzea.

Kostata bada ere, ordea, erakunde demokratiko batzuek, batzar ireki batzuek, XIX. mendea arte irautea lortu zuten, eskumenak gero eta inausiago, erakunde monarkiko eta aristokratikoekin tentsioan beti. Lehenak ziren erakunde bigarrenen azken oztopoa, desagerrarazi beharrekoa. Eta erabateko arrakasta lortu zuten XIX. mendeko politika liberal burgesari eta konstituzionalismo berriari esker. Frantzian monarka batzuen burua moztu eta beste monarka batzuk jarri ziren buru, presidente izenez bada ere, eta aristokrata batzuen burua moztu eta beste aristokrata batzuek bete zituzten parlamentuak eta bestelako erakundeak -antzera gertatuko zen mende bat pasatxo geroago Errusian-. Nobleak lehenak, burgesak edo burges bilakatutako nobleak bigarrenak. Espainian ez zuten buruak moztu beharrik ere izan, botere gerrak egon arren, eta burua, monarkia, bikoiztea izan zen irtenbide “zibilizatua” (Frankismoaren “ondoren” bezala, Espainian sistema zaharreko aristokratak aristokrazia berrietan integratzen maisu direla erakutsi dute maiz). Estatu bietako prozesuek, bestalde, Euskal Herrien patua ere idatzi zuten. Behean, gero eta beherago, herria, bere burujabetzaren, demokraziaren azken aztarnak betiko lurperatuta. Egun, demokraziaren izenez benetako demokrazia bakarra zapaldu duten monarkia (erregea, presidenteak, lehen ministroa, lehendakariak, ahaldun nagusiak, alkateak…) eta aristokrazia (parlamentariak, senatariak, legebiltzarkideak, batzarkideak, zinegotziak…) baino ez dira geratu gure artean. Espainiako erregetza alde batera utzita, monarkia eta aristokrazia horietara iristeko bide bakarra: alderdi politikoak.

Etorkizunerako zer gura dugu, Euskal Herri monarkiko eta aristokratikoa, ala Euskal Herri demokratikoak? Estatu erakunde bertikalak eta parte-hartze politiko erabat murriztua, ala herriz herriko erakunde demokratiko eta horizontal burujabe eta federatuak?

Demokraziaren lapurreta (I)

Posted in Anarkismoa, Gizartea, Oroimen historikoa, Politika with tags , , , , , , , , , , , , on 2013/01/28 by aselluzarraga

(Castellano)

Azken hiletan hainbat buelta eman diot ideia bati, hari ekiteko unearen zain, eta gaurkoari une egokia iritzi diot ideia kimu horri irteera emateko, Txileko Santiagon egiten ari den goi-bilera horietako baten karietara Txileko telebistan entzun ditudanak entzun eta gero. Dirudienez, eztabaida bizia piztu da ez dakit zein nazioarteko erakunderen buru Raul Castro izendatuko omen dutelako. Hori dela-eta, Txileko alderdi ultraeskuindarretako politikariak, herritar aberatsak eta talde neonazi batzuetako kaskamotzak agertu dira banan-banan hango telebista nazionaleko albistegian, aho batez, Raul Castro diktadorea dela eta Kubakoa diktadura dela aldarrikatzeko -xelebrea izan da, gainera, Txile bezalako herri batean, maputxeen, anarkisten eta disidente ororen aurkako errepresiorik bortitzena zuritzen eta are auspotzen duten berberek, giza eskubideen urraketaz berbetan entzutea-. Halaber, bat zetozen gehienak -neonaziak izan ezik- herri bat demokratikoa izateko alderdiak behar zituela aldarrikatzerakoan. Ez dut nik esango Kuba diktadura den ala ez, demokrazia ez dela argi dago, laster azalduko dudanez, baina, demokraziaren benetako esanahiari lotuz gero, beharbada konturatuko gara Kubak demokratikotzat hartu ohi diren herri guztiek baino esparru demokratikoagoak badauzkala, oraindik ere auzo- eta herri-batzarrek nolabaiteko zeresan politikoa daukatelako Kuban, beste herrietan holakoen aztarna guztiak aspaldi desagerrarazi zituzten bitartean, egungo sistema nagusitu zedin, hain zuzen ere. Izan ere, kontua ez da Kuba, Txile, Estatu Batuak, Txina, Espainia, Argentina, Venezuela, Frantzia, Iran, Egipto, Israel… diktadurak direnetz. Kontua da ea haietako bakar bat ere demokratikoa den. Eta horixe ahaleginduko naiz hemen argitzen, argi ikusiko dugulako haietako gehienetan, hots, euren burua demokratikotzat jotzen duten guztietan, daukaguna lapurreta historikorik handienetako bat dela. Izenen gerra haiek hasi eta, orain arte, haiek irabazi baitute.

Hori ulertzeko, oso interesgarria da historian -benetakoan, ez eskola eta unibertsitateetako doktrinamendurako idatzi den horretan- eta filosofian barneratzea, eta politika sistemek lehen teoria politikoak idazten hasi zirenetik izan dituzten izen eta definizioetara jotzea. Beldur naiz artikulu luzeegia aterako ez ote zaidan, eta horregatik buruan daukadan alboko hainbat gai baztertu eta punturik garrantzitsuenetara mugatzen ahaleginduko naiz. Irakurleak barka biezat harira ekarriko ditudan egileen aipu zehatzak ez ematea, uste dut norberaren lana dela irakurtzen duen edozeren atzean dagoen balizko egia bere kabuz ikertzea. Zoritxarrez, filosofia lehen eskutik irakurtzea oso gutxietsi da gure egungo kulturan -beren beregi gutxietsi ere-, eta eskoletan irakasten duten ebaketara mugatu ohi da gure ezagutza. Horren aurrean, filosofiaren testu historikoak osorik irakurtzera adoratu nahi nuke irakurlea, gure egungo gizartea eta egun nagusitu diren ideiak, kontzeptuak eta “egiak” nondik datozen eta zelan itxuraldatu edo itxuragabetu diren hobeto ulertzeko ezinbestekoa delakoan. Artikulu honek nire behin-behineko iritzia baino ez du islatuko, eta honetara mugatzea baino gomendagarriagoa da nork bere iritzi osoa egiteko tresna guztiak eskura izatea, nork bere erara ulertzen baitu irakurtzen duena.

Oharpen hori eginda, historikoki filosofia politikoaz idatzi duten pentsalari nagusiek egindako sistemen banaketari helduko diot. Hala, Platonengandik hasita, haren Errepublikan, eta Aristotelesekin jarraituta, haren Politikan, hiru sistema nagusi aurkituko ditugu: demokrazia, aristokrazia eta monarkia. Halaber, hiru sistema horien desbideratzeak edo degradazioak ere aipatu zituzten filosofo klasikoek eta haien ondorengo gehienek: demagogia batzuetan, anarkia besteetan, demokraziari dagokionez, oligarkia, aristokraziari dagokionez, eta, azkenik, tirania, monarkiari dagokionez. Platon eta Aristoteles, eta haien ondoren etorri ziren teorialari gehienak, hala nola Machiaveli, Hobbes, Locke edo Rousseau bera, zein bere zioengatik eta ñabardurak ñabardura, ez ziren ez demokraziaren oso aldekoak. Izan ere, Platonek eta Aristotelesek herria gutxietsi zuten beti. Ez da arraroa, kontuan hartzen badugu, esaterako, eta Platonentzat batez ere, lan egitea -eta batez ere soldatapekoa izatea- morroien kontua zela, ez gizaki askeena, guztiz zilegitzat jotzen zutela esklaboak izatea, eta euren ikuspegi etiko eta filosofikoei jarraituz, herri xumea, langileak eta nekazariak, ezjakintzat eta are astakirtentzat zeuzkatela. Hala, Platonek diseinatu zuen diktadura idealean, hots, haren errepublikan, filosofoak zeuden deituta gobernatzera, derrigorrezko komunismo oso berezian bizi behar zuten zaindari edo gerlariak berme hartuta, eta iruzurra eta manipulazioa ezinbesteko armak ziren herria gobernatzeko eta bere zoriarekin etsi zezan. Aristoteles malguagoa zen, eta aristokraziaren alde egin eta demokrazia oso begiko ez bazeukan ere, haren Politika batez ere Estatuari, zein ere zen haren sistema politikoa, iraunarazteko metodoa zen -emakumeen eginkizunari dagokionez, ordea, Platonek erakutsi zuen berdintasunaren aldeko jarreraren aurrean, erabateko misoginiak gidatu zuen Aristotelesen politika-. Antzeko zerbait egin zuen zenbait mende geroago Hobbes bere Leviatan famatuan: bera monarkia absolutuaren alde argi eta garbi egin eta haren teoria guztia hura zuritzeko sortua izan arren, helburu nagusia Estatua bera zen, eta hala, guztiz arbuiatu zuen Estatuaren aurka egitea gobernu mota, monarkia, aristokrazia zein demokrazia izan -azken biak asanblada subiranoen multzoan sartuta-.

Baina, zertan zeutzan hiru sistema nagusi horiek? Historiako teorialari guztien testuetan, haiek definitzerakoan guztiak bat datozela ikusiko dugu… XVIII. mendean burgesia liberal edo ilustratuak Frantses Iraultza herriari ostu eta bere doktrina, egun ere nagusi dena, ezarri eta izenen prostituzio sistematikoa gauzatu arte.

Hala, Platon, Aristoteles, Machiaveli, Hobbes, Locke eta Rousseaurentzat, arestian aipatutakoen teoriei jarraitzearren, demokrazia herritar guztien batzar edo asanblada burujabearen bidezko gobernua da. Gobernu hori demokratikoa izateko, herritartasuna duten guzti-guztiei zabalik egon behar du, eta batzar horretan denek hartu behar dute parte, berdintasunez. Beste kontu bat da nori aitortzen zaizkion herritartasuna eta, beraz, politika demokratikoan parte hartzeko eskubidea. Aristokrazia, ordea, asanblada-sistema izan arren, bakan batzuen parte hartze zuzenera mugatzen da. Hots, herritartasuna dutenetako batzuen, gutxiengo baten parte hartze politikoan oinarritutako gobernu sistema da. Gobernuan parte hartzen duten horiek, aristokratak, alegia, herriak berak hautatutakoak izan daitezke edo, sistema horren degradazioaren ondorioz, garai batean hautatutakoen oinordetza-eskubidean oinarritu daiteke, besteak beste. Parte hartze eskubidea mugatzeko beste bide batzuk ere egon ziren, hala nola gutxieneko aberastasunen jabe izatea. Beraz, jatorrian eta berez, aristokrazia ez dago noblezia tituluei lotuta eta “onenen” gobernua da. Jatorrian, herriak berak erabaki behar zuen “onenak” nor ziren, hautagaien trebetasunen edo dohainen arabera. Monarkia, azkenik, pertsona bakar baten gobernua da. Asanbladak egotea onar dezake, aholkuak emateko, esaterako, baina azken erabakia hartzeko eskumena monarkarena edo berak eskuordetuena da.

Era berean, Platonen eta Aristotelesen lehen lan teoriko haietan bertan argi ikusi zen hiru sistemetan ardatz nagusia goikoen eta behekoen, hots, aberatsen eta txiroen arteko tentsioa dela. Hala, printzipioz, demokrazia txiroei lotuagoa legoke, eta aristokrazia eta monarkia aberatsei. Filosofo klasikoek argi ikusi zuten ezegonkortasun politikoaren zio nagusia aberatsen eta txiroen interesen arteko talka zela. Horri dagokionez, bereziki interesgarria da Aristotelesen lana, sistema bakoitza desegiteko arrazoiak aztertu zituelako. Hala, haren helburua beste bat bazen ere, ondorio bat atera dezakegu: demokrazia demagogiaren (gaurko populismoaren) esku geratu eta tiraniarako jauzia emateko arrazoi nagusia jabetza pribatuak, hots, desberdintasun ekonomikoak, irautea da. Horrek, halaber, beste ondorio batera garoatza zuzenean: demokraziak komunismo ekonomikoa ezarrita baino ezin iraun dezake eta, beraz, ezarri orduko jabetza pribatua abolitzeko urratsa ere eman behar da. Anarkismoak, komunismo libertarioak batez ere, argi ikusi zuen hori.

Aipatutako egileen artean, Aristoteles eta Rousseau bat letozke, gutxi gorabehera, demokraziari dagokionez, teorikoki, behintzat: sistemarik ederrena izan liteke, baina ezinezkoa. Rousseauren hitzetan, demokrazia jainkoen artean baino ez da posible. Hala, demokrazia ezinezkotzat jo eta aristokraziaren alde egingo zuten biek, lerro artean.

Kasualitatez, Rousseauk eta haren Gizarte-kontratua ospetsuak finkatu zieten iparra burges liberal edo ilustratuei. Frantziako burgesiak eta nobleziaren zati handi batek herriaren indarra erabili eta, geroko Errusiar Iraultzan alderdi boltxebikeak legez, herriaren bultzadak non amaitu behar zuen erabaki zutenean -harago joan eta demokrazia ezarri nahi zuten sans-culotteei anarkista deituta, besteak beste-, Frantses Iraultza burututzat emanda, euren neurrirako sistema politiko, sozial eta ekonomikoa diseinatu behar izan zuten. Horixe zen, izan ere, iraultza bultzatzeko hasieratik izandako asmo bakarra: zaharkituta gelditua zen sistema politikoa deuseztatu eta sistema modernoagoa, zetorren kapitalismoari hobeto egokitzen zitzaiona, ezarri, euren negozioak errazago loratu eta industralizazioa herriak oztopatu barik burutu ahal izateko.

Izan ere, ordura arteko sistema guztiak ia, teorialari gehienek aitortu zuten bezala, mistoak ziren. Osagai demokratikoak, aristokratikoak eta monarkikoak nahasten ziren gehienetan, herri bakoitzaren historiaren arabera, demokraziarantz, aristokraziarantz edo monarkiarantz gehiago edo gutxiago lerratuta. Hala, Europa feudal gehienean, garai historiko askotan erakunde demokratikoak egon ziren herri eta hiri askotako batzar edo kontzeju irekietan, erakunde aristokratikoak herri eta hiri askotan, batzuetan berberetan ere, zeuden batzar edo kontzeju itxietan eta zenbait gorte eta parlamentutan, eta erakunde monarkikoak herrian herriko erregeen, dukeen, printzeen edo jaunen eskutik.

Zalantza barik, sistema misto horiek oztopo handia ziren burges eta noble ilustratuentzat. Alde batetik, monarkiak sabaia jartzen zien goitik haien nahiei, eta haren esku geratzen ziren zerga-bilketa, legegintza eta armada nagusien kontrola, besteak beste. Bestetik, batzar eta kontzeju irekiek ere muga jartzen zieten behetik, batez ere, batzar irekien burujabetasunari lotuta lur askoren jabetza komunala zegoelako, eta industralizazioa aurrera eroateko beharko zuen eskulan gehiegi zegoelako landari atxikita, eta lurraren jabetza esku gutxitan pilatu ezean ez zuen landatik hirirako urratsa emango. Biak batera akabatu behar ziren eta, horretarako, haien sistema politiko formal ideala Rousseauk berak iradokitakoa zen: errepublika aristokratikoa. Pentsatu eta egin, kasu askotan monarkia aztarnekin batera bizitzeko arazorik izan ez arren, oztopo nagusia ez baitzegoen goian, behean baizik. Izenak, ordea, bazeukan bere mamia. Izan ere, azken mendeetan aristokrazia hitza nobleziari gero eta lotuagoa ikusi zen, eta iraultzak nobleziaren pribilegioak, hots, ordurako hiztegian aristokrazia bera akabatu zuela suposatzen zen. Sistema zaharra deuseztatzeko bere odola jarri zuen herriak, beraz, nekez irentsiko zuen aristokrazia izena zeroan sistema politikoa, eta horrek, gainera, agerian utziko zuen boterea bakan batzuen artean banatuko zela eta demokraziaren azken aztarnak betiko desagerrarazi nahi zirela. Herriak armak eskuetan hartzeko izan zituen helburuetatik oso urrun geratzen zen aristokrazia formalerako asmoa, eta herritarren oroimen historikoan boterea borrokatu eta armaz garaitzeko esperientzia gertuegi zegoen. Ilustratuek, “askatasuna, berdintasuna, elkartasuna” hitz eder horien pean mozorrotuta, herriari demokrazia emango ziotela sinetsarazi behar zieten herritar xumeei, eta konfiantza hori bereganatuta haiek denak armaz gabetzeko denbora behar zuten. Nazio-Estatu sortu berrien etsai nagusia etxe barruan zegoen, eta ondo baino hobeto zekiten aristokrata berriek.

Erraz konpondu zuten, beraz: ordura arteko teoria guztiek aristokrazia esan ziotenari izena aldatu, demokrazia bataiatu eta, denborarekin, badaezpada ere, izen horri “ordezkatzailea” edo “parlamentarioa” izenondoa erantsi, baten batek benetako demokrazia aldarrikatuko balu…, eta kito.

Bestetik, oso tentelak ez ziren, eta orduko pentsalari liberalek, euren arteko talde interes kontrajarriak ez ezik, argi izan zuten gauza batzuetarako txiroak alde beharko zituztela, eta beste gauza batzuetarako aberatsak. Hots, gizartearen oinarrian betiko iraungo zuen benetako talka txiroen eta aberatsen interesen artekoa izango zela, jabetza pribatua ez baitzuten sekula zalantzan jarriko, ilustrazio burgesaren interes nagusia kapitalismoa garatzea izanda. Hala, eta hau ere nahiko barregarria da, burgesek gidatu eta manipulatutako iraultza hartan bertan alderdien jokoa hasi zen. Garai hartan girondinoak eta jakobinoak, batez ere, eta gerora sortzen joango ziren alderdi guztiak eta bloke nagusi biak: ezkerra eta eskuina (zein ere diren batek eta besteak hartzen dituzten izenak). Bata txiroen aldeko nolabaiteko diskurtsoan oinarrituta, bestea aberasteko askatasunaren aldekoan. Hau dena oso eskematikoki esanda. Eta barregarria dela diot, edo ironikoa, sistema horren alde egin zuten eta egiten duten gehienek Rousseau erabili dutelako sistema defendatzeko oinarri. Eta, zer idatzi zuen Rousseauk alderdiei buruz? Kalterako baino ez direla, hain zuzen ere. Hots, alderdiak sortzea eta politika alderdien arabera egitea askatasunen aurkako eraso bortitza dela. Halaber, ordezkatuak erabaki dezakeen tokian ordezkariaren beharrik ez dagoela ere idatzi zuen bere liburu famatuan, noizean behin demokraziari keinuak eginez. Bestalde, gizarte-kontratuari gizarte-kontratu edo gizarte-itun deitu ahal izateko -egungo sistemaren defendatzaile sutsu askori gizarte-kontratu baten barruan bizi garela esatea gustatzen zaielako-, herritarrek gizarte-kontratua edonoiz berrikusi, aldatu edo hausteko bidea izan behar dutela ere esan zuen, edo, bestela, gizarte-kontratu hori “sinatzearen” -sinbolikoki bada ere- aurka dauden herritarrek handik ateratzeko aukera izan behar dutela. Alegia, ezin dela jakintzat eman herritar batek, garai jakin batean eta gizarte-kontratu jakin baten pean jaio delako, berez, kontratu hori sinatu duela edo harekin ados dagoela, eta, beraz, herritar guztiek eduki behar dituztela adostasuna edo desadostasuna edonoiz agertzeko modua eta kontratutik askatzeko bidea.

Beraz, XIX. menderako, ideologo nagusiek XVIII. mende arteko teoria politiko guztiak lurperatu eta alderdi-aristokrazia zenari demokrazia, demokrazia parlamentarioa edo demokrazia ordezkatzailea esaten hasi ziren, leloa egun arte errepikatuta, sehaskatik hilobiraino. Hala, ez da harritzekoa, demokraziaren lapurreta hori gauzatu ondoren, Proudhon frantsesak, Zer da jabetza liburu gogoangarrian, “zu zer zara?” galdetuta “ni anarkista naiz” erantzutea eta, harrezkero, anarkista guztiek demokrazia deitoratzea. Izena ez zuen halabeharrez hautatuko, ez. Seguruenik, Proudhonek ondo zekien bere garaiko aristokrata berriek bezala, hots, euren burua “demokratiko”tzat zutenek bezala demokraziari gorroto izan zioten askok anarkia ere esan ziotela herriaren boterean eta berdintasun politikoan oinarritutako sistemari, eta anarkistatzat jo demokrazia aldarrikatzen zuten beste garaietako txiroak eta langileak. Beraz, geroztik, demokraziaren izenean eta omenez deitoratu dute anarkistek “demokrazia”, hots, alderdi-aristokrazia edo partitokrazia. Era berean, demokraziaren etsai gehienek “demokrazia” goresten dute hura ukatzeko. Anarkistek, gainera, argi ikusi zuten anarkia, edo bestela esanda, demokrazia, bideragarria izateko, jabetza komunala berreskuratu behar dela. Hots, herritar guztien berdintasunezko partaidetza politikoa eta berdintasun ekonomikoa banaezinak direla, baten gabeziak bestea ezinezko bihurtzen duelako. Eta horretarako, besteak beste, klase sozial guztiek ere desagertu behar dutela. Izan ere, klase sozialak, aberatsen eta txiroen arteko amildegia, jabeen eta langileen arteko hesia desagertzearen kontrakoak zirelako ziren Platon, Aristoteles, Machiaveli, Hobbes, Rousseau eta Ilustrazio guztia demokraziaren etsaiak, sutsuagoak batzuk, epelagoak besteak, baina etsai, azken finean.

Hala, gaur egun aldarrikatzen diren demokrazia horien sistema politiko formala aztertzen badugu, aristokraziaren eta, kasu gehienetan, haren desbideratze edo degenerazioaren, hots, oligarkiaren, ezaugarri guztiak dauzkala ikusiko dugu argi. Hasteko, demokraziatik ez da deus geratu, ez baitago herritar guztiek berdintasun eta askatasunez eztabaida eta erabaki politikoetan zuzenean eta ordezkaritza barik parte hartzeko erakunde bakar bat ere, konstituzio liberalek (guri dagokigunez Cadizeko 1812koak) azken kontzeju irekiak eta azken lur komunalak desagerrarazteko tresna guztiak erabili eta helburua erabat lortu zutenez geroztik. Bestetik, edozein mailatan, udalak, batzar nagusiak zein legebiltzarrak izan, parte hartzeko bide bakarra alderdien bidez egitea da, salbuespenak salbuespen -kasu batzuetan, hala nola udaletan, hautesle zerrendak edo independenteak ere onartzen dira-, hots, iragazki bat igaro behar da, lehen zantzu aristokratikoa, eta, Rousseauk ondo adierazi legez, banakako askatasunen lehen murrizketa, ideia eta iritzi aniztasuna multzo batbera baten barruan urtzen duelako, alderdi-diziplina ezarrita, kasu askotan. Gainera, alderdi baten barruan egonda ere, erakundeetan parte hartu ahal izateko bide bakarra bozketa batean eserlekua irabaztea da, hots, herritarrek, euren burua zuzenean ordezkatzeko biderik batere izan barik, beste aukerarik ezean, zu onenen artekoa zarela iriztea. Hala, asanblada aristokratiko klasikoak ateratzen dira hauteskundeetatik, asanblada horiek udalbatzak, batzar nagusiak, legebiltzarrak, parlamentuak edo senatuak izan. Hori gutxi ez, eta alderdiek, aurkeztu ahal izateko, berariaz egindako lege batzuk bete behar dituzte, gutxieneko sinadurak lortu eta, kasu gehienetan, gutxieneko ondare ekonomikoa pilatu eta frogatu. Beraz, alderdi-aristokraziak zenbait galbahe dauzka botere formalaren erakundeetara iritsi ahal izateko. Zer esanik ez Estatu Batuak bezalako herri baten presidentziara iristeko, non, jakina denez, hauteskundeak pilatutako diruaren arabera irabazi ohi baitira. Alderdiak, gainera, familia eta klan batzuen eskuetan egon ohi dira, batzuetan goi-karguak hautatzeko bide aristokratikoak izan arren, eta, hala, teoria politiko klasiko gehienen argitara, zuzentasun osoz esan genezake, formalki, gure inguruko sistema politiko guztiak edo ia guztiak alderdi-oligarkiak direla.

Formalki azpimarratu nahi izan dut, alderdi-aristokrazia, alderdi-oligarkia edo, kontzeptu osoa biltzeko hitzik aproposena, partitokrazia sistema politiko formala baino ez delako. Horri erantsi behar zaio, herritarrek aristokrata batzuk edo besteak hautatu arren, benetako botere faktikoa inoiz hautatzen ez diren elite militarren eta ekonomikoen -kasu gehienetan biak batera, elite militar-ekonomikoak- esku egon dela beti. Beraz, edonondik begiratuta ere, esan dezakegu Europan demokraziaren azken aztarnak XIX. mendean desagertu zirela eta, kasualitatez, garai berean egin zela hemen azaldutako izen prostituzioa edo lapurreta, aristokraziak, izenez, baina inoiz ez izanez, demokrazia bihurtzeko. Hurrengo artikulu batean, kasu jakin batean aztertuko ditut demokraziatik aristokraziarako urratsak: Euskal Herrietako eta, zehazkiago, Bizkaiko erakundeetako demokraziaren lapurreta.

Ongi etorri, Eztabai!

Posted in Anarkismoa, Euskal Herria, Gizartea, Komunikabideak, Politika with tags , , , , on 2012/06/05 by aselluzarraga

Jaiotzen garenetik, etsaiak asmatutako teknologiek inguratuta bizi gara, eta haietara ohitzen gaituzte, gure onerako direlakoan, gure askatasuna handitzen dutelakoan. Haietako bat dugu Internet, armadak aspaldi sortutakoa eta munduko gobernu guztiek herritarrak gero eta zorrotzago kontrolatzeko hasieratik eta etengabe erabilia. Komunikazioaren ameskerian bizi gara, ‘informazioaren gizartean’, doktrina modernoak barnerarazi nahi izan digunaren arabera. Inkomunikazioaren, desinformazioaren, intoxikazioaren, doktrinamenduaren eta gizagabetzearen gizartean, zintzoak izateko.

Kontrol, manipulazio masibo eta errepresiorako sortutako tresna horiei mozorroa kentzen diegunean, bide bi baino ez zaizkigu geratzen: haietatik ihes egin eta Estatuen kontroletik kanpo dauden geure tresnak asmatu, edo ahal dugun neurrian tresna horien izaera kaltegarria murriztu eta geure alde baliatzea. Beharbada, geure buruari iruzur egitea da pentsatzea teknologiak inoiz neutroak izango direla eta Estatu aparatuek asmo zehatz batekin sortu zutenari buelta eman ahalko diogula, baina guztiz amore emateak ere ez lituzke haiek desagerraraziko eta erabateko garaipena emango lioke sistemari, eremu horretan, bederen. Horregatik, agian, jarrerarik zentzuzkoena ahal dugun neurri xumean gure xedeetarako erabiltzea izan daiteke, ahalik eta gutxien eta helburu oso zehatzekin baino ez bada ere, sistemak uzten dituen arrakalak inoiz handitzeko itxaropenez.

Gure helburuetarako tresna mugatuak eta gehien bat gure aurka erabiliak direla ahazten ez badugu, etekina ere atera diezaiekegu teknologiari eta Interneti. Bide horretatik, garrantzitsua da inkomunikazioaren garaiotan geure artean komunikatuta eta maila xume batean koordinatuta egoteko tresna bateratuak eskura izatea. Baita sistemak isilarazi nahi dituen ahotsak, ideiak, jarrerak, jarduerak… komunikazio hesitik aterarazi eta hedatzea ere. Asmo horrekin sortu da Eztabai webgunea, gizarte mugimenduek Euskal Herrietan egiten dituzten jarduerak, publikoki jakinaraz daitezkeenak, behintzat, bildu eta edonorentzat eskuragarri bihurtzeko “leiho” berria. Diskurtso menderatzaile nagusiari bere lurraldean bertan hozka egiteko jaio da Eztabai, beraz, informazio gune bateratu eta zabala, euskal lurretan kapitalismoaren eta faxismoaren aurkako gerran mugitzen diren fronte guztien ahotsen bozgorailua izan nahian. Zoritxarrez, sistemaren estrategia ondo hausnartuak barnerarazi digun ildotik, espezializazio garaietan bizi gara, eta gure borrokak ere zatikakoak dira sarritan, esparru jakin bati mugatuak. Horixe interesatzen zaie gobernuei, hola dihardugun bitartean ez baitugu inoiz sistema bere osotasunean eta erroetatik koloka jarriko. Horregatik, ez da alferreko ahalegina fronte guztiak bateratzea eta elkarren berri izateko tokia ere eskura izatea, kapitalismoaren eta faxismoaren aurkako gerra bakarra dagoela bistatik ez galtzeko. Gerra horretan dihardugunon betebeharra da orain tresna berriari erabilera zentzudun eta arduratsua ematea, ahaztu barik, jakina, elkarrekin topatzeko esparrua eta Estatuen aurkako borroka-zelaia kalean, auzoetan, herrietan, kartzeletan, okupetan, geure asanblada eta topaguneetan… daudela. Nork bere banderari eusteak baino premia larriagoa du borroka orokor horrek. Konplizitateak eta esfortzuak saretzeko bide horretan, ondo etorri, Eztabai!

Sistemaren aldeko ekologia eta giza eta gizarte aztarnak

Posted in Anarkismoa, Ekonomia, Garapena, Gizartea, Lana, Politika with tags , , , , , , , , , , on 2012/05/06 by aselluzarraga

(Castellano)

Zalantzarik gabe, azken hamarkadetan ekologismoak eragin handia izan du bizi garen mundu sistemaren bilakaeran. Sistemak berak bere egin du diskurtso ekologista, aspaldi -guk gehienok baino askoz lehenago-, eta kapitalismo berdearen eta Estatu politika ekologisten baitan txertatu du. Hola, Europan, esaterako, denok ikasi dugu papera eta kartoia ontzi urdinera botatzen, beira berdera, ontziak horira, eta Euskal Herrietan, hondatzen zaizkigun elektrotresnak Garbiguneetara eroaten. Gure etxeak kontsumo txikiko bonbillaz bete dira eta gutako askok geure poltsak eta motxilak eroaten ditugu erosketetara, plastiko eta, hola, petrolio gutxiago kontsumitzeko. Eta azken urteotan, gertuko produktuek ur aztarna txikiagoa uzten dutela ikasi, eta nekazaritza ekologikoaren negozioak elikatzen hasi gara, osatzen dugun elite ekonomikoarentzat eskuragarri dauden kalitate hobeko produktuak hautatzeko aukera eman zaigula. Greenpeace-k konbentzitu gaitu baleak salbatu behar direla, eta barru-barruan ulertu dugu lurrak mugak dauzkala eta gure kontsumo erritmo zoroan gorriak ikusiko ditugula laster. Buruko mapetan marraztu zaigun premia gorriak bultzatuta, desazkunde taldeak eta trantsizioko hiriak hasi dira ugaltzen.

Esan dudan bezala, ekologismoaren diskurtsoa bere egiten lehenetakoak gobernuak eta enpresak izan dira. Baina bakearekin bezala gertatu da. Egun, eskoletako doktrinamendu unibertsalari esker, haur guztiak dira gai gerren aurka argi egoteko… armadak eurak zalantzan jarri barik. Izan ere, eskolako itxurazko bakezaletasunak funtzio jakin bat dauka, eta ez da Estatuen oinarria, armada, alegia, ezertan ukitzea, hain zuzen ere. Gauza bera gertatzen da nagusi den ekologismoarekin. Helburu nagusia dauka: munduan dauden baliabide naturalak iraunaraztea, gu bizi garen bitartean, behintzat, urriegi bihur ez daitezen, sistemaren oinarriak -giza esplotazio orokorra eta bakan batzuen etengabeko etekin ekonomikoa- ukitu barik. Ekologismo horrek espezie bakarra utzi behar izan du bere kezketatik kanpo: gizakia bera.

Hola, azken boladan, iparralde globalean gutako askok ikasi dugu kontsumitzen ditugun produktuen ur aztarna edo aztarna ekologikoa zer diren, eta progreenek, ekologiarekin batera ongizateaz gehien arduratzen direnek, oso kontuan hartuko dute -batzuetan- erosiko dutenak zer ur aztarna eta zer aztarna ekologiko uzten dituen, bere denda solidariorik gogokoenean ondo hautatzeko. Baina ongizatearen Estatuarekin gertatzen den bezala, ekologismoak giza dimentsioa ezkutatu digu. Izan ere, bai Ongizatearen Estatuaren alde egiten dugunean, bai gure kontsumoari kontzientzia ekologikoa aplikatzen diogunean, geurekoikeria da pizgarri nagusia, berba politen atzean ezkutatu arren. Non geratu da, ordea, gizaekologia?

Eduardo Galeanok ere, oro har, diskurtso progre itxuraz erradikal berari jarraitzen dio, eta ezkertiar asko bezala, sistema osoak baino gehiago, kudeatzeko moduak kezkatzen du, baina hala ere, batzuetan ondorio egokietara iristen da. Hala, Latinoamerikako zain irekiak liburuan, esaterako, oso argi azaldu du errealitate ukaezin bat: eskualde geografiko batzuetan naturak eskainitako aberastasunak bertan bizi diren giza taldeen kondena eta txirotasun eta gose iturri bihurtu dira. Izan ere, kontsumitzen ditugun produktuek, ur aztarna bezala, giza eta gizarte aztarnak ere uzten dituzte. Zergatik ez ditugu haiek neurtzen? Azken finean, natura baliabideak urriak direlako eta haien urritasunak koloka jar dezakeelako nire “ongizatea” -egungo doktrina nagusiak hitz horri ematen dion zentzuan-, eta giza baliabideak, ordea, nahi adina daude; are gehiago, ondo ikasita daukagu dagoeneko gizaki gehiegi garela lur txiki honetan -herri gainpopulatuenak hegoalde globalean ez badaude ere, irakasten zaigunaren kontra- eta, beraz, urrun gertatzen direnak urrun gera daitezela, horri esker, goizero, azukredun kafesnea hartzea badaukat.

Zer gertatuko litzateke, ordea, giza eta gizarte aztarnak kontuan hartuko bagenitu? Konturatuko ginatekeela, Eduardo Galeanok liburu berean ondo azaldu duenez -horri badaezpadako interpretazioa eman arren, maiz-, herri batzuetan, gure etxeetan kafe, te, kakao, tabako, arroz, arto, azukre, banana… faltarik ez egoteko, hango herritarrak gosez hiltzen direla, eurek jaten zituzten jatorrizko produktuetarako lurrik geratu ez delako, lurrak gero eta lehor eta pobreagoak direlako -iparralde globaleko agroindustriaren aurrerapenei esker, neurri handi batean-, eta gainera, lur gehienak -europar jatorrizko- lurjabe bakan batzuen eskuetan gelditu direlako -eta euren poltsikoen interesen arabera erabakitzen dute iparralde globalak eskatzen dituen produktuen artean zeini ekin-. Konturatuko ginateke, halaber, gauza horiek guztiak esklabotzan ekoizten direla ekoizten diren kopuruetan, esklaboak ondo porta daitezen CIAk trebatutako talde militar eta paramilitarrek milaka nekazari eta indigena hiltzen dituztela urtero -Argentinan lurjabe batzuek beste teknika batzuk darabiltzate. hala nola nekazarien seme-alabak egun osoan lurreko zuloetan sartuta uztea, arazorik sor ez ditzaten eta gurasoek behar beste lan egin dezaten, txintxo-. Konturatuko ginateke, azken finean, kikara bat kaferen giza prezioa hainbat giza bizi dela, eta gizarte prezioa komunitate osoak suntsitu, desegituratu, akulturatu, txirotu, proletarizatu eta megalopolietako aldirietara bultzatzea dela, merke zabaltzen den drogak hiltzen ez baditu elkar akaba dezaten tiroka -segurtasunaren eta kartzelen negozioak ere bere diskurtsoa elikatu behar du-. Milaka haur esklabok Taiwan, India edo Argentinako tailerretan jositako gure Nike berrietan ez genituzke oinak hain eroso sentituko.

Petrolioa agortu eta gure energia kontsumo neurrigabea -gehien-gehiena industriek irensten dute eta, beraz, gure etxeetan egiten ditugun ahalegin txikien ondorioak ezdeusak dira- elikatu ezinik gelditu eta gure erosotasunari agur esan beharko diogun beldur, beharbada, auto elektrikoak, hidrogeno edo biodiesel bidezkoak bultzatuko ditugu; kapitalismo berdeari zintzo jarraituz, herritar eredugarriak izango gara. Baina zer gertatuko litzateke berriz ere giza eta gizarte aztarnei erreparatuko bagenie? Gure poz ekologikoa pikutara joango litzatekeela berriz ere. Lehenengo aukerari dagokionez, elektrizitatea ez da ezerezetik sortzen, oraindik ere, asko mineral fosiletatik dator, eta hori ezean, kapitalismo berdearen diskurtsoak energia nuklearra saldu nahi izan digu berriz -ondo zihoan kontua Fukushimakoa gertatu arte-, gure mendiak errota erraldoiek inbaditu bitartean. Mineral fosilei erreparatuz gero -baita errotak eta eguzki-panelak eraikitzeko behar diren materialen jatorriari erreparatuz gero ere-, energia sortzeko eragiten duten kutsadura itzela alde batera utzita, meategien mundu desatseginean sartu beharko genuke, eremu labainkorregia, eta Europako kapitalismoa ahalbidetu zuen errealitate odoltsura garoatzana. Europak bere jatorrizko kapitala meta zezan zilar eta urre meategiek zenbat milioi indigena irentsi zituzten pentsatzen badugu, Proudhonen berbak -jabetza lapurreta da- berretsi ez ezik, galdera deserosoa egin beharko diogu geure buruari: zenbat bizi irensten dute egungo meategiek, batez ere hegoalde globalean daudenek? Ui, kontuz! Mineralen giza eta gizarte aztarnak neurtuz gero agian zalantza handiak izango ditugu gure hurrengo iPoda, iPada, iPeda eta iCarlya erosteko, haiek eta gure ezinbesteko ordenagailuak egiteko behar diren mineralen artean dagoelako urre berria, herri txirotu askoren azkenaurreko kondena. Bestalde, ur aztarnaz arduratzen gara eta… hidrogenoz -urez- dabiltzan autoak erabiltzea ez da apur bat kontraesankorra? Jakina, Patagoniak ur erreserba “agortezinak” ditu… Beraz, biodiesela geratzen zaigu. Erabil dezagun landare olioa gure hirietako autobusetan…, pentsatu gabe hura lortzeko behar den koltza ari dela orain Latinoamerikako lurra jan eta jan, sojarekin batera, lehen kafeak, tabakoak, azukreak, kakaoak… eragindako giza eta gizarte hondamendi berbera errepikatuz -eta, hazi transgenikoak lagun, arazoak biderkatuz-.

Bide arriskutsu beretik jarraituz gero, erosten ditugun produktuen giza eta gizarte aztarnak ez ezik, gure Estatuenak ere neurtu behar genituzke. Kalkulua ez da zaila. Neurtu ditzagun Estatu bateko natura baliabideak, bere lurrak ematen dituenak; neurtu ditzagun natura baliabide horiekin ekoizten dituen produktuak; neurtu dezagun haren aberastasun ekonomikoa, batez besteko bizi maila; neurtu ditzagun beste herrietatik hartuta dauzkan kontsumoak -energia, elikagaiak, tresna elektronikoak eta haietarako behar diren lehengaiak, arropa, papera…, nahi den guztia-. Dauzkan aberastasun mailari eta kontsumo mailei berak bere baliabideen bidez sortzen duena kentzen badiogu, bizi maila horri eusteko behar den kanpoko esplotazio eta arpilatze maila aterako zaigu -horri, barruko esplotazio eta arpilatze mailak erantsi behar litzaizkioke, jakina, baina iparralde globaleko herriek hegoaldera eroan dituzte esplotazio mailarik latzenak, barruan nolabaiteko gizarte bakea bermatzeko-. Azken finean, Estatu horrek bere aberastasun mailari eusteko kanpoan uzten dituen giza eta gizarte aztarnak ere neurtu ahalko ditugu. Jakina, hegoalde globaleko Estatuetan maila negatiboa izango dugu, giza eta gizarte aztarnarik handienak euren mugen barruan dauzkatelako. Baina Estatu horiei ere ez die axola, Estatuak eurak, hots, bertako elite armatu eta antolatuak, direlako giza eta gizarte aztarna horietatik zuzenean elikatzen diren lehenak, ahalbidetu dituztenak eta bermatzen dituztenak, eta herritarrak arazoak ematen hasten direnean berehala dauzkate anaia nagusiak prest behar den laguntza militarra emateko, sinbiosi mota oso berezian.

Horrela, oso bitxia egiten zait progreen artean Suedia, Norvegia, Finlandia… hainbeste goresten dituztenean. Han ikusten da sozialdemokraziaren lastozko buztana. Batzuentzat -ezkertiarrentzat batez ere-, arazoa kudeaketari baino ez dagokio. Argi ari da ikusten oraingo krisian. Espainia, Grezia, Italia… gorriak ari dira ikusten, Estatuak ondo kudeatuta ez ei daudelako, neoliberalismoa nagusi ei delako. Horren froga, Europako iparraldeko herriak. Sozialdemokrazia da nagusi haietan, eta krisiak ez ditu horrenbeste kolpatu, ondo ari dira ateratzen, Estatua handia da, ongizate maila are handiagoa, denek ordaintzen dituzte euren zergak zintzo… Diskurtso patetiko horretan kontu formal bat gertatzen da barregarrien, lehenbizi: ezkertiar eta progre horietako batzuek, ikur nagusia Errepublikaren aldarrikapena izanda -¡gora Errepublika! oihu egin berri du Ondarroako Udalak…-, bat-batean, amnesia kolektibo moduko batean, ahaztu dute, Italia eta Grezia Errepublika diren bezala, Norvegia eta Suedia monarkiak direla -baina jakina, monarkia sozialdemokratak…-. Baina aztertzen ari garenera etorrita, zertan oinarritzen da Norvegia, Finlandia eta Suediaren ongizate eredugarri hori? Azter dezagun Eskandinaviako lurrak, urte erdia ilunpetan ematen duten lur izoztu horiek, zertan diren aberats, euren baliabideen bidez zer ekoizten duten, erka dezagun kontsumitzen dutenarekin -esaterako, negu gorriei aurre egiteko behar duten energia kontsumoarekin-, jarrai diezaiogun kontsumitzen dituzten lehengaien jatorriari…, eta konturatuko gara zer giza eta gizarte aztarnak uzten dituen herri sozialdemokrata eredugarri horietako Ongizatearen Estatuak. Kasualitatea ote da ekologistenak ere haiek izatea?

Ekologiak gizaekologia kontuan hartzen ez duen bitartean, Estatuek eta kapitalismoak beharrezko duten beste partxe bat baino ez da izango, egun den bezala, iparralde globalaren interes berekoien morroi. Eta irtenbidea ez dago bidezko merkataritza aldarrikatzen duten Oxfam eta halakoen produktuetan, produktu horiek ekoizten dituzten nekazariak hobeto ordainduta badaude ere, giza eta gizarte aztarnek bertan dirautelako, merkatu logika berari jarraitzen diotelako: herri batzuek, euren herritarrek jateko eta bizirauteko behar dutena ekoitzi beharrean, gure merkatu aberatsek eskatzen dituzten lehengaiak ekoitziko dituzte etengabe. Gizaekologia arriskutsua da, beraz, gogorarazten digulako gure ongizatea urruneko gizarteak -baita gurea ere, batez ere XIX. mendetik hona- guztiz hankaz gora uztean eta egunero milioika gizaki esklabotzara edo, zortea dutenean, heriotzara, kondenatzean oinarritzen dela. Gizaekologia ez da bateragarria kapitalismo edo Estatu berdeekin. Ekologia bere osotasunean, hots, gizakiak ere haren funtsezko elementu direla, hartu nahi badugu, Estatu interesak -mugen barrukoak zein geopolitiko eta geoestrategikoak- eta merkatu interesak, hots, Estatuak eta kapitalismoa, batera desagerrarazteko lan egin behar dugu, etiketa ekologikoa duten poteak erosi eta gure kontsumoen ur aztarna eta aztarna ekologikoa neurtzetik harago.