Balizko euskal anarkismorantz II


Bestela izan zitekeen, Proudhon eta Bakuninen testuetan, hots, anarkismoaren oinarrietan, Estatu handi eta zentralisten aurkako eta independentzia nahi duten herri txikien aldeko adierazpenak etengabeak baitira, langileen esplotazioa dakarten abertzalekerien aurkakoen pare. Proudhonek argi eta garbi jotzen zuen Italia batzeko prozesuaren eta Garibaldiren beraren aurka, baita Frantzia eratzeko modu zentralistaren aurka (Federazio printzipioa liburuan, esaterako), haien ordez herrien arteko federazio askearen alde eginez. Bakuninek ere, paneslavismoaren eta pangermanismoaren aurka egiten zuenean, herrien arteko federazio aske bera defendatzen zuen (Estatismoa eta anarkia lanean batez ere), eta bestalde, “Aberria eta nazionalitatea” testuan honakoa idatzi zuen: “Nazionalitatea ez da oinarri bat; egiaztatutako gertakizuna da, banakotasuna bezalaxe. Herri bakoitza, handia zein txikia izan, bera izateko, bere izaeraren arabera bizitzeko eskubide eztabaidaezina da. Eskubide hori askatasunaren oinarri orokorraren ondorioa baino ez da”. Beraz, anarkismoaren oinarrietan bazegoen bidea euskal independentziarekin bat egiteko eta independentismoak anarkismoarekin bat egiteko, edo elkarren ondoan mesfidantzarik gabe ibiltzeko, behintzat, nork bere aldarrikapenei eutsiz.

Ikus dezagun Indiaren kasua. Ez dut Euskal Herriarekin erkatu nahi, ez baitago nondik erkatu, baina Gandhiren bidea aztertu nahi dut (eta ez indarkeriaren ezaren apologia egiteko, hain zuzen ere, Gandhik berak esan baitzuen koldarkeriaren eta indarkeriaren artean hautatuz gero, indarkeria gurago zuela). Gandhi Europatik zetorren Indiaren independentziaren aldeko borroka bere egin zuenean. Europan ideia berriak ikasi zituen, batez ere kapitalismoaren eta inperialismoaren aurkako mugimenduetako ideiak, eta zehazkiago, Tolstoi errusiar anarkistarenak. Tolstoiren anarkismoak irakatsi zion erresistentzia baketsuaren bidea. Gandhik etxera itzulita egin zuena, ikasitakoa indiar nortasunaren iragazkitik igarotzea izan zen. Etxean konturatu zen hainbat ideia anarkista indiar kulturan ere topa zitezkeela, eta horrela inperialismo eta kapitalismoaren aurkako borrokari bere herriak uler zezakeen forma eman zion. Hura hinduista izanda, hots, Tolstoi bezala sinestuna (Tolstoi kristaua baitzen), Erresuma Batuari India “Jainkoaren anarkian” uzteko eskatu zion. Borroka eredu berritzat joko zena ideia anarkisten eta kultura indiarraren uztarketa izan zen. Zoritxarrez, hobe dugu egungo Indiari ez begiratzea, independentzia lortu arren kapitalismoaren ondorioak inoiz baino bortitzagoak baitira (hazi transgenikoak, besteak beste, lagun) eta berak borrokatu zituen kasten sistemak eta bestelako gaitzek bertan baitiraute. Baina hortik erreskatatu nahi dudana Gandhik ideia teorikoen eta bertako errealitatearen arteko sintesirako egindako ahalegina da.

Euskal nortasunak, euskal historiak ere ideia anarkistekin bat egiteko hainbat euskarri zeuzkan. Begira diezaiegun Euskal Herriaren ezaugarri historikoei, kontatu dizkiguten bezala. Ekialdetik iritsitako lehen inbasio handiak iritsi arte zein zen euskaldunen egitura politikoa? Buruzagirik ez zeukaten komunitate txikiak ziren, euren lurraldea defendatzeko baino batzen ez zirenak. Orduan baino ez zuten buruzagia hautatzen, eta arriskua igaro bezain laster desagertzen zen buruzagitza hori. Inbasioen arriskuak etengabeak bilakatu zirenean baino ez ziren euskaldunak egitura finkoagoak sortzen hasi. Baina zein izan ziren egitura horien ezaugarri nagusiak? Euskal lurralde burujabeak, egungo hiztegia erabiliz nolabait federatuta zeuden lurraldeak. Une batean Nafarroa erresuma bihurtu bazen ere, oinarria lurraldeen burujabetza izan zen. Eguneroko funtzionamendua munizipalismo libertarioaren oso antzekoa zen: herri bakoitzak bere erabakiak hartzen zituen, herritar guztien partaidetzaz (derrigorrezko partaidetzaz kasu batzuetan), eta herriek euren erabakien berri eman baina eztabaidatu gabeko erabakirik hartzeko ahalmenik ez zeukaten ordezkariak hautatu eta batzar nagusietara bidaltzen zituzten. Dena elkarrekiko ahozko kontratuan oinarritzen zen, kontratu idatziak oso berandu arte gaitzesten baitzituzten. Ez naiz sartuko sistema horretan denboraren poderioz sortu ziren bizioetan, aldarrikatu ohi den euskaldunen berezko “askatasun” sena interesatzen zait. Nekazariek inongo estaturi itxaron gabe sortu zuten auzolanaren eredua ere maiz aipatzen zaigu. Hor daukagu balizko gizarte matriarkala ere (inoiz benetan izan bazen argi dago kristautasuna sartu aurrekoa izango zela), edo gure garaietan prostituituta dagoen kooperatibismoa. Ezaugarri horiek, bitxia bada ere, euskal abertzale burgesek idealizatu dituztenak dira. Baina haien balioetan benetan sinistu gabe aldarrikatzen badituzte ere, ikuspegi erromantikoa eman eta euskaldunen “izaera aparta” aldarrikatu eta harrotasuna (edo harrokeria) agertzeko erabili badira ere, horrek alde ona era badauka: burgesek eurek ere badakite herritarrek holako ezaugarriak ontzat jotzen dituztela, barru-barruan askatasuna eta berdintasuna maite dituztela. Izan ere, isildu ohi dutena honakoa da: foru sistema barrutik usteldu zuena diruzaletasuna, zekenkeria izan zen. Alde batetik, lur asko esku gutxitan geratu ziren, diruaren logika hasi zen nagusitzen, eta jabe horiek euren eskuz landu ezin zituzten lurrak zeuzkatenez, are gehiago, lana eurek egiteko asmorik ez zeukatenez, maizterren lanaren lepotik hasi ziren bizitzen. Bestetik, Batzar Nagusien funtzionamendua usteldu zutenak merkatal interesak izan ziren: euskal lege zaharrak, erromatar zuzenbidearen aurkakoak, merkatuak egiteko oztopo bihurtu zirenean, hiriguneak eratzen hasi ziren, haiek kanpoko foruari, Logroñokoari, esaterako, lotuz. Hiribildu haiek izan ziren elizateen gainetik hazi eta haiek irentsi zituztenak. Horrela, merkatarien, burges berrien interesak, diruaren interesak, herriaren interesen aurretik jartzen hasi ziren, gure egunetara arte. Hots, Euskal Herriaren ezaugarri “apartak” aldarrikatzen hasi zirenak ezaugarri horiek suntsitu zituztenen oinordekoak izan ziren, hain zuzen ere. Beraz, zergatik ez erabili berezko euskal ezaugarri horiek (benetakoak ala mitifikatuak diren beste kontu bat da) ikuspuntu anarkistatik? Zergatik ez edan euskal tradizioak eman dizkigun alderik onenetatik haiek azpimarratu eta anarkismotik aldarrikatzeko? Zergatik ez baliatu abertzaletasunak sortutako mistika bera euskal herritarren alde eta euskal burgesen aurka, Euskal Herria herri gisa desegin zuena estatismoa bera izan zela erakutsiz? Euskaldunak estaturik izan ez zuten bitartean baino ez ziren askeak izan, eta estatu bat eratzeak berak (Nafarroako erresuma sortzeak, alegia), euren izaeraren, euren oinarri askeen suntsipenerako lehen harria jarri zuen.

Mugimendu anarkistak abangoardiakoa izan behar luke baina, zoritxarrez, Euskal Herrian berandu iristen da maiz, eta iristen denean ere, beste batzuen itzalpean egiten du. Beste ideologiei utzi diegu ekimena, agertzeko lotsa bageneuka legez. Baina sen anarkista, sen libertarioa, oso sustraituta egon da euskal gizarte xumean, libertarioa zela jakin gabe ere. Matxinadarako sena ez da inoiz hil. Agian bada garaia anarkismoa Euskal Herrian aitzindaria izateko. Dogmatismoak, barneko borroka antzuak, joera desberdinak banantzen dituzten txikikeriak, jatorriak alde batera utzi eta euskal anarkismoa beste herrietako anarkismoaren pare ibiltzeko, besteak eta batez ere bere burua gutxietsi gabe. Lubaki eta barrikada askotan beste batzuekin egingo dugu bat, eta haietan ere argi utzi behar dugu borroka haiek (AHT, auto-kudeaketa, gaztetxeak, antimilitarismoa, antinperialismoa, presoen askapena eta anarkismoan beti egon diren aldarrikapen guztiak) geure-geureak direla. Beste kontu batzuetan (estatismoa, militarismoa, totalitarismoa, kapitalismoa, sindikatuen saldukeria, jabetza pribatua…) beste batzuek, baita borroka lagun izan ditugun batzuek ere, aurrean topatuko gaituzte. Baina anarkismoak euskal gizartearen errealitatearekin, herriaren sentipenarekin, euskaldunen berezko ezaugarriekin bat egiten ez duen bitartean eta euskaldunak euren ezaugarri historikorik onenen oihartzunak anarkismoan daudela jabetzen ez diren bitartean, nekez egingo dute “euskal” eta “anarkista” hitzek bat. Eta nago urte gehiegi galdu dugula elkar aurkitu ezinik.

(2009-9-10)

(Traducido a castellano por Ekintza Zuzena)

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s

%d bloggers like this: